مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

چکیده کتاب معرفی ادبیات تطبیقی: گرایش‌ها و کاربردهای نوین نوشتۀ سزار دومینگز (دانشیار ادبیات تطبیقی و صاحب کرسی ژان مونه، اسپانیا)، هان ساسی، (استاد دانشگاه در گروه ادبیات تطبیقی دانشگاه شیکاگو)، و داریو ویلانوا، (استاد ادبیات و ادبیات تطبیقی در دانشگاه سانتیاگو دو کامپوستلا، اسپانیا) در انتشارات راتلج (2015) منتشر شده است. این کتاب در سال 1399 با ترجمۀ مسعود فرهمندفر و روشنک اکرمی با عنوان درآمدی بر ادبیات تطبیقی در انتشارات سیاهرود در تهران انتشار یافته است. در ادامه، به معرفی کتاب پرداخته می‌شود و پس از آن، با بحثی فشرده دربارۀ چالش‌های مطالعات مربوط به ادبیات تطبیقی و فعالیت‌های صورت‌گرفته در این زمینه در کشورمان، بر اساس کتاب مورد بحث، پیشنهادها و راه‌کارهایی ارائه می‌شود. عمدۀ چالش‌های ادبیات تطبیقی در ایران در دو بخش خلاصه می‌شود، یکی ناآشنایی با نظریه‌ها و دیگری تعریف نشدن سیستم و نظام استاندارد علمی و دانشگاهی برای این رشته. آشکار است که نخستین مرحلۀ آشنایی با نظریه‌ها از طریق ترجمه میسر می‌شود. در نتیجه نخستین راه‌کار برای بهبود و گسترش ادبیات تطبیقی در ایران به راه افتادن جنبش ترجمه به شکلی نظام‌مند و از طریق ترجمۀ متون اصلی در این زمینه خواهد بود.

چکیده ویتمن ایرانی: فراتر از پذیرش ادبی

ویتمن ایرانی: فراتر از پذیرش ادبی ــ که به پذیرش والت ویتمن، شاعر نامدار آمریکایی، در یک دورۀ تقریباً صد ساله در ایران معاصر می‌پردازد ــ دارای نُه فصل، مقدمه، مؤخره و ضمیمه است. کتابِ حاضر تحقیقی بینارشته‌ای است: از سویی ادبیات تطبیقی (پذیرش ادبی، تأثیرپژوهی و تصویرشناسی) و نقد ادبی (تاریخ‌گرایی نو)، و از سوی دیگر مطالعات ترجمه (ترجمه و ایدئولوژی و فرامتن). ویتمَن ایرانی کتابی است روشمند، اصیل و نوآورانه که یکسره بر منابع دست اول و مستند و تحلیل عالمانه، حرفه‌ای و خلاقانۀ آن‌ها استوار است. آراء، استدلال‌ها و نتیجه‌گیری‌های نویسنده نیز منطقی و علمی است. او تقریباً تمام منابع در این زمینه را دیده، از صافی نقد و تحلیل گذرانده و به دور از فضل‌فروشی «به اندازه» آورده است. مهم‌تر از این‌ها، خوانش‌های نوآورانه‌ای است که نویسنده در جای جای کتاب عرضه و نیز رابطه‌ای منطقی و مستدلی است که میان مطالب مختلف برقرار می‌کند. اگر از پاره‌ای تکرارهای نالازم بگذریم ویتمَن ایرانی کتابی است به‌غایت خوش‌ساخت که خواندنش سخت لذت‌بخش است. مطالعۀ کتاب حاضر برای علاقه‌مندان به ادبیات معاصر فارسی، ادبیات آمریکا، ادبیات تطبیقی، و مطالعات ترجمه سودمند و مغتنم، و مرجعی الهام‌بخش است برای کسانی که می‌خواهند در این زمینه کار کنند.

ادبیات تطبیقی، و مطالعات ترجمه، تحقیقی بینارشته‌ای، والت ویتمن، پذیرش ادبی

چکیده کتاب شاهنامه حماسۀ ایرانی به منزلۀ ادبیات جهان (2019) دارای یک پیش‌گفتار، مقدمه، کتاب‌نامه، نام‌نامه، پنج فصل و یک مؤخره است. عناوین فصول پنج‌گانۀ آن عبارتند از: 1. حماسۀ پارسی، 2. فردوسیِ شاعر، 3. کتابِ شاهان، 4. حماسه-ها و امپراتوری‌ها و 5. امپراتوری‌ها فرومی‌افتند و ملت‌ها برمی‌خیزند. کتابِ حاضر تحقیقی فراخ‌دامن دربارۀ شاهنامه در پرتو مباحث پسااستعماری است. دباشی از نگارش این کتاب دو هدف عمده دارد: الف) معرفی این حماسۀ کم‌نظیر به دانشجویان و خوانندگان فرهیخته (به آنانی که انگلیسی می‌دانند) و ب) به چالش کشیدن مفهوم «ادبیات جهان» در محافل دانشگاهی غرب. به نظر دباشی، در بررسی شاهنامه به منزلۀ ادبیات جهان پیش از هرچیز باید جهان اروپامحور را از نو ارزیابی و تصور کرد. امروزه مراد از جهان در ادبیات جهان، همان جهان ساختگی غرب است. این کتاب، در واقع، تجربۀ زیستۀ نویسنده است. به دیگر سخن، محصول سال‌ها تدریس شاهنامه به دانشجویان ــ با پیشنه‌های فرهنگی مختلف ــ در دانشگاه کلمبیایِ نیویورک است.

چکیده برتراند وستفال متولد دهم می 1962 در استراسبورگ فرانسه است. در سال 1988 دورة دکترای خود را در رشتة ادبیات عمومی و تطبیقی دانشگاه استراسبورگ به پایان رسانده و یازده سال (1992ـ1987) در مؤسسة دانشگاهی زبان‌های مدرن در میلان ایتالیا و شش سال (1998ـ1992) هم در دانشگاه میلان تدریس کرده است. در سال 1998 به فرانسه برمی‌گردد و از آن زمان تاکنون در رشتۀ ادبیات تطبیقی و عمومی در دانشگاه لیموژ فرانسه تدریس می ­کند. از سال 1999 تا آگوست 2019، پنج دورۀ پی ­در پی مدیریت گروه پژوهشی  EA 1087 EHIC  را داشته و از 2016 تا 2019 نیز رئیس مؤسسة تحقیقات لیموژ  SHS بوده است که کارهای علمی فرابخشی را در دانشگاه­ های نیو آکیتن فرانسه مدیریت می ­کند. از سال 2013 عضو آکادمی اروپا شده و در دانشگاه­ های کشورهای مختلفی همانند آمریکا، ایتالیا، ساحل عاج، چین و اسپانیا استاد مدعو بوده است. محورهای پژوهشی او شامل این موارد است: نقد جغرافیایی، نظریة ادبی، پست­ مدرنیسم، نقد پسااستعماری، ادبیات جهان، پساانسان­گرایی، نقشه­ نگاری و هنرهای معاصر؛ اما فعالیت ­های علمی‌اش بیشتر بر اساس نقد جغرافیایی است که طرح آن از سال 1999 آغاز شد و در آثاری همچون نقد جغرافیایی، واقعیت، خیال و فضا و قفس نصف‌ النهارها و اطلس سرگردانی‌ها: مقالات نقد جغرافیایی به­ طور مشروح ارائه شده است.

چکیده آدریانا مارچتیچ در سال  1961 در بلگراد به دنیا آمد. او استاد ادبیات تطبیقی دانشگاه بلگراد و  نویسنده کتاب‎های چهره‎های روایی(2004)، مطالعات ادبی تطبیقی امروزی (2005)، تاریخ و داستان (2009)، پس از ادبیات تطبیقی ( 2015)،  ادبیات تطبیقی: نقطه‎نظرها و تفاسیر(2016) و نقدی بر منتقدین (2020) است. او سال‏ها در حیطۀ مطالعاتی ادبیات تطبیقی مشغول به کار بوده و مقالات و کتاب‏های متعدد و بسیار ارزشمندی در این زمینه به رشتۀ تحریر درآورده است. بنابر ماهیت و ذات پویای رشتۀ ادبیات تطبیقی، همواره بحث‎های زیادی بر سر ارائۀ تعریفی واحد از این رشته بر سر زبان‎ها بوده که باعث  کج‎فهمی ‏ها و بدفهمی‎های زیادی در این مورد شده است. کتاب پس از ادبیات تطبیقی یکی از آثاری است که با ارائۀ تاریخچه‏ ای از نظریات و مفاهیم منتقدان ادبی، در رفع این ابهامات می‌کوشد. این اثر اطلاعات زیادی را از جزئیات سیر تحولی ادبیات تطبیقی در کشورهای مختلف که معمولاً مورد توجه نیستند، انتشار داده است که همین، خوانندۀ تازه‎کار را با چالش‌های ذهنی زیاد و نگاهی کاملاً جدید به این رشته روبه‌رو می‌کند. مارچتیچ سپس به بیان مشکلات ادبیات تطبیقی در کشورهای مختلف می‎پردازد. افراد پس از خوانش این کتاب می‎توانند درک بیشتر و عمیق‎تری نسبت به کرسی‎های درسی ادبیات تطبیقی در ایران داشته باشند و به نقد و بررسی علمی آن بپردازند و بدین واسطه بسیاری از اندیشه‎های نادرست در این زمینه، به ‏خودی‏ خود از بین خواهد رفت

چکیده کتاب شکسپیر، ایران و شرق اثری در زمینۀ ادبیات تطبیقی با تکیه بر قلمرو انگلیسی و فارسی است. بی تردید این اثر جامع ترین کتابی است که در این زمینه نوشته شده است. موضوع اصلی کتابِ حاضر چگونگی علاقه‌مندی شکسپیر به شرق خاصه ایرانِ ایرانِ زمانه‌اش و کسب شناختی دربارۀ آن است. این کتاب دارای یک مقدّمه، ضمیمه (گزیده‌ای از ترجمه‌های آثار نمایشی شکسپیر به چند زبان شرقی: فارسی، ترکی، عربی، و هندی)، کتاب‌نامه، نام‌نامه و پنج فصل است: 1. زندگینامۀ مختصر ویلیام شکسپیر، 2. خاندان تئودر (هنری هفتم، هنری هشتم، ادوارد ششم، ماری، و الیزابت) و خاندان صفوی (تاریخ مختصر ایران، سلسلۀ صفوی، شاه عباس اول، و زوال سلسلۀ صفوی)، 3. سفر سیّاحان به ایران و روابط تجاری (ونیز و پرتغال، و تجارت انگلستان با ایران) 4. شکسپیر و ساوت‌همپتون؛ اسکس و عزیمت برادران شرلی به ایران (ارلِ اسکس، و برادران شرلی) و 5. تلمیحات ایرانی و شرقی در نمایشنامه‌های شکسپیر.

چکیده کتاب ادبیات تطبیقی کودکان به قلم ایمر اسالیوان، رسالۀ فوق دکتری وی به زبان آلمانی تحت عنوان komparatistik kinderliterarische برای دریافت کرسی استادی در نظام دانشگاهی آلمان بوده که انتشارات دانشگاه سی. وینتر آن را در هایدلبرک منتشر کرده است. این کتاب، به همت مؤلف از زبان آلمانی به انگلیسی و به کوشش مریم جلالی و محبوبه فرهنگی از زبان انگلیسی به فارسی ترجمه شده و نخستین چاپ آن، در قطع رقعی و جلد شومیز شامل 352 صفحه، در سال 1398 از سوی انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به چاپ رسیده است. این اثر در سال 2001 از سوی انجمن جهانی پژوهش در ادبیات کودک، به عنوان پژوهش برتر انتخاب شد و جایزة دوسالانة این انجمن را از آن خود ساخت. پژوهش­های اسالیوان (2002، 2005 و 2011)، استمرار تلاش­های وی را در حوزۀ ادبیات کودک و مطالعات تطبیقی نشان می­دهد. کتاب حاضر، با موضوع مطالعات تطبیقی ادبیات کودک و نوجوان، بر روشی استوار است که هم مبانی نظری و هم بحث­های کاربردی را شامل می­شود. در نوشتار حاضر، ساختار و محتوای کتاب پیش­گفته بررسی شده است.

چکیده کتاب دور دنیا با هشتاد کتاب آخرین کتاب دیوید دمراش، رئیس و استاد گروه ادبیات تطبیقی دانشگاه هاروارد، است. دمراش نظریه‌پرداز ادبیات جهان است. او این نظریه را در چند کتاب شامل ادبیات جهان چیست؟ (2003)، چگونه ادبیات جهان را بخوانیم؟ (2009)، تدریس ادبیات جهان (2009)، مبانی نظری ادبیات جهان (2014)، و مقایسۀ ادبیات‌ها: مطالعات ادبی در عصر جهانی (2020) به‌صورت نظری و عملی شرح داده است. در تمام این آثار دمراش هدف روشنی را پی‌گرفته است: تبیین نظریه ادبیات جهان از ابعاد مختلف از گذشته تا حال و آموزش عملی روش تحقیق در این شاخه جدید از ادبیات تطبیقی. با نگاهی کلی به آثارش می‌توانیم دستاوردهای بنیادین دمراش را در دو محور اصلی خلاصه کنیم: اول، ادبیات جهان شکل نوینی از ادبیات تطبیقی است که به معنای واقعی کلمه از مرزهای ملی و زبانی و فرهنگی گذشته و کلیّت ادبیات جهان را دربرمی‌گیرد؛ دوم، برای رهایی از سلطه اروپامحوری و نظام نئولیبرالیستی باید از ترجمه مدد بجوییم. کتاب دور دنیا با هشتاد کتاب با همین نیّت نوشته شده است.

چکیده کتاب حکایت ­های کنتربری اثر ماندگار جفری چاسر (1341- 1400 م.)، شاعر پرآوازه و محبوب  قرن چهاردهم میلادی و پدر شعر انگلیسی، به­ تازگی توسط علی­رضا مهدی­ پور ترجمه شده و در سال 1401 توسط نشر چشمه منتشر شده است. حکایت ­های کنتربری یکی از محبوب­ترین اشعار در طول تاریخ ادبیات انگلیسی است که در طی زمان، فنون و آرایه ­ها و محتوای آن به فراموشی سپرده نشده و رفته­ رفته ارزش آن افزون شده است. چاسر که شاعری بذله ­گو و متبحر است، در آخرین سال­ های عمر خود به نوشتن حکایت ­های کنتربری رو آورد و در قالب بیست و چهار حکایت و هفده هزار خط آن را به نگارش درآورد که در ایران علیرضا مهدی پور نیز آن را به شعر ترجمه کرده است. این مرور به بررسی و نقد کتاب می پردازد و درنهایت نکاتی راجع به ترجمۀ کتاب بیان می ­کند.

چکیده کتاب ادبیات تطبیقی در نوسان، تألیف رؤیا لطافتی و بیتا معظمی فراهانی، (سمت، 1398) یکی از آثار تحلیلی و تئوری به زبان فارسی در تبیین و معرّفی زوایای نوین ادبیات تطبیقی به شمار می­آید. این اثر آموزشی که در پنج فصل نگاشته شده است، به عنوان یکی از منابع اصلی وتخصصی دانشجویان رشتة زبان و ادبیات فرانسه (درس ادبیات تطبیقی) در دو مقطع کارشناسی ارشد و دکتری تدوین شده است. یافته های این پژوهش نقدی در تبیین محاسن و کاستی های این اثر چنین است؛ این اثر آموزشی و موجز به معرّفی و تحلیل روزآمد مباحث و زمینه­هایی در ادبیات تطبیقی پرداخته است که کمتر از سوی دیگر پژوهشگران ایرانی، مورد اهتمام بوده است. از سوی دیگر؛ بهره­گیری از پژوهش های نوین، طرح مسائل جدید در قلمرو ادبیات تطبیقی، مشاورة علمی با انرو الویه بونرو (استاد ادبیات تطبیقی دانشگاه سوربن)، استفاده از برخی نمونه­ها و شواهد فرهنگی - ادبی ایران در تبیین مباحث، ذکر پانوشت­های ضروری، و.. از دیگر محاسن آن به شمار می­آیند. اما فقدان پرسش و راهنمای تدریس، عدم تبیین اهداف آموزشی مورد انتظار از فراگیران، عدم اهتمام به نشانه­های نگارشی و برخی ساختارهای زبان فارسی، پوشیدگی و ابهام در بیان برخی مسائل و نیز کاربرد واژگان و تعبیرهای انگلیسی که برابر آنها در زبان فارسی وجود دارد و.... از جمله کاستی های آن محسوب می­شود.

چکیده دربارۀ زندگی و شعر سهراب سپهری کتاب‌ها و مقاله‌های زیادی نوشته شده است. یکی از متأخرترین آنها کتاب الهیات بوم‌شناختی و عشق: بوطیقای هم‌سوی سهراب سپهری و جیمز بالدوین (2022) که در آن نویسنده از دریچۀ تازه‌ای به شعر و زندگی سهراب سپهری -نگریسته ‌است. نویسندۀ کتاب، بهار داوری اردکانی، استاد الهیات دانشگاه سن دیه‌گو، از منظر نو و متفاوت، یعنی از پنجرۀ دین و الهیات محیط‌زیست به اشعار سهراب سپهری می‌پردازد. افزون‌ بر این، وی در فصل اول و چهارم سپهری را در کنار جیمز بالدوین (1924-1987)، رمان‌نویس، نمایش‌نامه‌نویس و منتقد اجتماعی آمریکایی، نشانده و عقاید مشترک این دو ــ یعنی استعمارزدایی فکری و مخالفت با بت‌پرستی‌های نوینی چون مصرف‌گرایی و جنگ‌گرایی ــ را با هم سنجیده است. این کتاب، از رهگذر بالدوین و سپهری، بر آن است که به نقش شاعران در بازنویسی تاریخ و تغییر سپهر اخلاقی اشاره کند. کتاب حاضر یک مقدمه، چهار فصل و یک مؤخره دارد.

چکیده Award-winning novelist, cultural anthropologist, and environmental advocate, Amitav Gosh is well known for his Ibis trilogy: Sea of Poppies (2008), River Smoke (2011), and Flood of Fire (2015) wherein he dramatizes the First Opium War between England and China in the first half of the nineteenth century. His nonfictional Smoke and Ashes (2023) is the fruit of his research notes collected while writing the trilogy providing good background information for the trilogy’s intricate world. Besides Gosh’s scholars, the book will prove worthwhile for postcolonial historians and anyone interested in the complex machinery of the British Empire in nineteenth-century India and China. The book’s great intellectual charm and strength lie in its genre-defying quality. It synthesizes historical analysis with travel narrative, personal memoir, socio-cultural investigation, and the examination of artistic works related to the opium industry. In addition, it does not confine its analysis to the colonial past since it tracks the vicious consequences of the opium trade in modern times, in particular America. Indeed, the book is a scholarly endeavor to expose not only the fictionality of Western capitalism but also the depth of the British Empire’s gross injustice to subjugated people and their world through critical engagement with extensive colonial archives. He achieves his goal thanks to his lucid prose, powerful arguments, thorough research, and ethical stance.