تأملی در دیدگاه های احمد فردید و والتر بنیامین با محوریت زبان
دوره 5، شماره 2، شهریور 1404، صفحه 117-140
https://doi.org/10.22077/islah.2024.8175.1520
سیده سعیده حسینی نودهی، فرزاد بالو، سیاوش حق جو
چکیده از سنت فلسفی غرب و شرق تا عصر حاضر، دیدگاههای متفاوتی دربارة زبان و ماهیت آن در ساحتهای گوناگون مطرح شده است. عدهای با نگاه هستیشناسانه و برخی با نگاه ابزارانگارانه به بررسی ماهیت زبان پرداختهاند. در این میان ، متفکرانی چون فردید از میان فیلسوفان ایرانی معاصر و بنیامین از نظریهپردازان مکتب فرانکفورت با نگاه هستیشناسانه به تشریح زبان پرداختهاند. فردید تحت تأثیر سه آبشخور فکری حکمت انسی، عرفان ابن عربی و اندیشههای هایدگری ، تاریخ را به پنج دورة پریروز، دیروز، امروز، فردا و پسفردا تقسیم میکند. دورة پریروز و پسفردا، به جهت خاستگاه و غایت الهی، دورۀ آرمانی فردید محسوب میشوند. در اندیشۀ فردید، با توجه به فاصلهگرفتن از تاریخ پریروز، زبان از خاستگاه الهی خود خارج شده و به خصلتی ابزاری تقلیل یافته است؛ از اینرو، فردید بهواسطة اتیمولوژی و شعری که با زبان اشارت آراسته شده، بر آن است تا امکان رسیدن به تاریخ پریروز و احیای زبانی که واضع آن خدا بوده را فراهم کند. بنیامین نیز، ماهیتی الهیاتی برای زبان قائل است. وی با توجه به اسطورۀ برج بابل عقیده دارد در زبان موجود، رابطۀ بیواسطۀ نامها و چیزها از دست رفته و «دلالت» و «معنا» به وجود آمده است؛ از اینرو، بنیامین با استعانت از شعر و ترجمه تلاش میکند راهی برای احیای سطح اصلی و خاستگاه الهی زبان بگشاید. این پژوهش بر آن است با روش توصیفیـ تحلیلی به بازخوانی دیدگاههای زبانی فردید و بنیامین بپردازد ونقاط اشتراک و افتراقشان را نشان دهد.
بررسی عالم خیال منفصل در قصّههای «تلخون» و «آه» صمد بهرنگی از منظر پدیدارشناسی کربن
دوره 1، شماره 2، اسفند 1400، صفحه 1-22
https://doi.org/10.22077/islah.2021.4596.1050
مصطفی میردار رضایی، سیاوش حق جو
چکیده عالم خیال منفصل، پیوندگاه دو کیهان مادی و غیرِمادی است؛ به دیگر تعبیر، این عالم، جهانی است برزخی که رویدادها و عناصر آن مابین دو دنیای مادی و عقلی قرار می گیرند. هانری کربن با تلفیق پدیدارشناسی هوسرل (و دیگر فیلسوفان این نحله) با نگره های بزرگان شرقی، به خصوص با اندیشه های شیخ اشراق، به کشف این عالم دست می یابد و در ادامه، از منظر این جهان میانین و بهره گیری از متر و معیار مختص آن، به بررسی متون می پردازد. از جمله متونی که می توان با معیارهای عالم خیال منفصل به بررسی آن پرداخت، قصّه های صمد بهرنگی است؛ نویسنده ای که عمدتاً مشتهر به افکار مارکسیستی است و از شاخص ترین چهره های ادبیات کودک و نوجوان به حساب می آید. این مطالعه که به روش تحقیق مبتنی بر پدیدارشناسی کربن نوشته شده است، می کوشد تا به بررسی اجزای عالم خیال منفصل در دو قصّۀ «تلخون» و «آه» بپردازد. بر اساس یافته های این مطالعه، برخی از مؤلفه های عالم خیال منفصل که در این دو داستان دیده می شوند، عبارت اند از: انفسی بودن زمان، عدم تبعیت از جغرافیای مادی، پیروی نکردن از مختصات ماده، شیوۀ خیالی (مثالی) در ادراک و آگاهی، تجسّم و تجسّد معانی و بروز فعل ذیشعور از غیرِذیشعور. همچنین بررسی قصّه های بهرنگی از منظر عالم خیال منفصل نشان می دهد که بسیاری از قصّه های او بیرون از حوزۀ اندیشه های مارکسیستی قرار خواهند گرفت.
