از افسانههای تبای تا کانون نویسندگان و شاعران گرگان: مطالعۀ تطبیقی نمایشنامۀ آنتیگون سوفوکل و روایت شاملو از آن
دوره 5، شماره 2، شهریور 1404، صفحه 213-232
https://doi.org/10.22077/islah.2025.8623.1574
بهروز محمودی بختیاری، فاضل نوروزی
چکیده آنتیگون سوفوکل در زمرهی مهمترین آثار کلاسیک در ادبیات نمایشی تاریخ قرار میگیرد و اقتباسات متعددی نیز در طول دورانها از آن انجام گرفته است. درامنویسان بزرگی چون برشت و آنوی مهمترین اقتباسها از این اثر را نگاشتهاند و اجراهای متععدی در ادوار مختلف از آنتیگونهای مختلف در سراسر جهان به روی صحنه رفته است. در ایران نیز احمد شاملو در دههی شصت خورشیدی دست به انتشار نمایشنامهای با اقتباس از آنتیگون در فصلنامۀ کانون نویسندگان و شاعران گرگان زد، که در کارنامهی هنری او بسیار مهجور مینماید. در این پژوهش ضمن بررسی وجوه دراماتیک دو اثر و مقایسه و تطبیق آنها، به دنبال این پرسش میگردیم که چه چیزی در آنتیگون، شاملو را ترغیب به نگارش این نمایشنامه کرده و ویژگیهای مضمونی و ساختاری این نمایشنامه چه نسبتی با آنتیگون سوفوکل دارد. گردآوری اطلاعات در باب این پژوهش به روش کتابخانهای صورت پذیرفته و روش پژوهش نیز توصیفی-تحلیلی است.
بررسی شگردهای نمایشیکردن متن روایی در اقتباسهای بهرام بیضایی از شاهنامه
دوره 2، شماره 1، شهریور 1401، صفحه 47-72
https://doi.org/10.22077/islah.2022.5184.1086
محمد صبری، اکبر شایان سرشت
چکیده شاهنامه بهعنوان اثری بزرگ در حوزۀ ادبیات حماسی شرق، ظرفیتهای زیادی برای تبدیلشدن به متن نمایشی دارد. این امکان البته نیازمند شناخت این متن و همچنین آگاهی نسبت به نمایش شرق است. بهرام بیضایی بهعنوان نویسندهای مطرح در زمینۀ ادبیات نمایشی و با اتکا بر دانش و آگاهی خود در خصوص روایت شرقی و نمایش شرقی، توجه ویژهای به روایات شاهنامه و تبدیل آنها به متن نمایشی دارد. در این پژوهش چهار اثر از وی با نامهای «اژدهاک»، «شب هزارویکم»، «سهرابکشی» و «سیاوشخوانی» که همگی بر اساس روایتی از شاهنامه به نگارش درآمدهاند، بررسی شدهاست. در این بررسی، شگردهایی که بیضایی برای نمایشیکردن روایات اولیه از آنها بهره برده، تبیین شده و هر یک با ذکر نمونههایی مورد تحلیل قرار گرفته است. نتایج حاصل از پژوهش نشان میدهد که بیضایی برای نمایشیکردن روایات شاهنامه، توجه شایانی به ابزار نمایشهای شرقی، از جمله نقالی و تعزیه داشته و علاوه بر آن، با استفاده از شگردهایی چون شخصیتپردازی، کشمکش، مونولوگ و همچنین ابزار نمایش متادرام، از جمله نمایشدرنمایش، فاصلهگذاری و... به نمایشیکردن روایات اولیه پرداختهاست.
