دوفصلنامه مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی
مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

Influence of Ethics on Ecofeminism: Eliminating dichotomies in Bird Cottage by Eva Meijer

دوره 6، شماره 1، فروردین 1405، صفحه 227-250

https://doi.org/10.22077/islah.2025.8846.1589

Faezeh Shadman Mahani، Nahid Fakhrshafaie

چکیده In Bird Cottage by Eva Meijer, the main character blurs the dualistic dichotomies between humans and animals by applying ethical practices, morality, and emotion. Ecofeminists stand against the Western reason/emotion dichotomy, and they mutilate human/animal dichotomies by cherishing ethics and morality. In literature and environmental concerns the traces of Ethics and Ecofeminism should be followed. Hence, in this article, by referring to theoreticians like Carolyn Merchant, Gwen Hunnicutt, Lori Gruen, and other eminent critics, Bird Cottage by Eva Meijer is analyzed through an ethical-ecofeminist perspective, not only to show the influence of ethics on deforming dualisms between humans and nonhumans, which is a purpose of ecofeminism, but also to show the social influence of dualistic and non-dualistic relations on humans by following and not following ethics. Considering ecofeminism and its scope in this analysis, it is concluded that Meijer in Bird Cottage emphasizes utilizing ethics and environmental justice in seeking non-dualistic coexistence with nonhumans and, in the interim, she deforms Western human/animal dualism by referring to Len’s attitude and her actions toward wild birds.

بررسی خاستگاه شرقی ادبیات جهان از منظر گوته

دوره 1، شماره 2، اسفند 1400، صفحه 229-248

https://doi.org/10.22077/islah.2022.4976.1072

ابوالفضل حری

چکیده این مقاله خاستگاه شرقی ادبیات جهان را از منظر گوته تبیین می‌کند. گوته در 1813 از طریق ترجمه هامرپورگشتال با دیوان حافظ آشنا می‌شود و به تأسی از حافظ، دیوان غربی شرقی خود را می سراید؛ اما تقریباً یک دهه پس از سرایش دیوان، در گفت­ وگویی که با اکرمان دارد، برای اولین بار اصطلاح «ادبیات جهان» را به کار می گیرد؛ چون معتقد است ادبیات ملی معنای خود را از دست داده و عصر ادبیات جهانی فرا رسیده است. با این حال، به نظر می رسد گوته در ابداع این اصطلاح برکنار از فرهنگ و ادبیات شرقی و به­ ویژه دیوان حافظ نبوده است. در واقع، بحث این است که دیوان غربی شرقی گوته اثری است که از طریق مواجهۀ گوته با ترجمۀ آثار شرقی و به­ ویژه و از همه‌ مهم‌تر، غزلیات حافظ پدید آمده است. از منظر گوته، ادبیات جهان، نه مجموعه ادبیات‌های ملی و نه شاهکارهای جهان است؛ بلکه فرایندی پویاست از تعامل میان ملت‌های جهان، با هدف از میان­ برداشتن دیوارهای تعصبات ملی که هم‌زیستی مصالحت‌آمیز را دچار آسیب کرده است. این مقاله به جایگاه ادبیات جهان از طریق خوانش گوته از گفت­ وگو با حافظ اشاره می‌کند.

مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

آزادی به ‌مثابۀ اصل حاکم بر مردم‌سالاری در اندیشۀ فرخی یزدی

دوره 2، شماره 1، شهریور 1401، صفحه 231-252

https://doi.org/10.22077/islah.2022.4886.1067

سروش علیزاده، احمد خسروی

چکیده هدف این نوشتار بررسی مفهوم آزادی و مقوله‌های مختلف آن، به‌ویژه آزادی بیان در اشعار فرخی یزدی با رویکردی بین­رشته­ای و از منظری حقوقی است؛ از این منظر، مفهوم آزادی با مفهوم «حق­داشتن» گره می‌خورد و آزادی عبارت می‌شود از: نبودِ مانع و فقدان محدودیت. آزادی همانند مفاهیمی چون عدالت و نظم عمومی، انتزاعی است که به­ویژه در علوم مختلف مورد مناقشه و تفاسیر متعدد قرار گرفته است. از طرفی آزادی به ‌عنوان یکی از اصول حاکم بر مردم‌سالاری به شمار می­رود و از سویی دیگر این آزادی در اشعار شعرا دارای جایگاهی سترگ و والاست؛ پس آدمی در برابر اندیشه‌ای که خواهان گرفتن  حقوق اساسی وی بوده است، دست به رویکردی متنازع می‌زند؛ از این رو آزادی امری مهم و بنیادین تلقی می‌شود؛ چراکه انسان را به امری سوبژکتیو بدل می‌کند. شروع سویه‌های این تقابل در ایران را می‌توان در دورۀ مشروطه یافت. متفکرین عصر مشروطه که تحت‌ تأثیر این نگرش قرار داشتند، سعی در اثبات مفهوم آزادی به‌ عنوان یک حق کردند. یکی از متفکرین دورۀ مشروطه که در بطن این مناقشه قرار داشت، فرخی یزدی بود. اگرچه فرخی در باب بیان آزادی و ضرورت آن برای دموکراسی در اشعار خود به گونة مستقیم نپرداخته است؛ اما درصدد دست­یابی به ‌نوعی از دموکراسی در زمانۀ خویش بوده است که لازمۀ تحقق آن، رسیدن به انواع آزادی‌هایی است که امروزه در اسناد متعدد بشری در زمرۀ آزادی‌های بنیادین بشری قرار گرفته است. حال پرسش  اینجاست که منظور فرخی یزدی از آزادی، کدام مصادیق از آزادی است؟ برای یافتن پاسخی درخور، به استفاده از روشی توصیفی و تحلیلی روی می‌آوریم و تلاش برای یافتن پاسخ را با پرداختن به مفهوم آزادی و انواع آن در قالبی حقوقی گره می‌زنیم. این‌گونه پیوندی نیک و میان‌رشته‌ای میان ادبیات و حقوق برقرار می‌شود.

مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

مطالعۀ بینارشته ای ویژگی‌های گروتسکی در آثار منتخب بهمن محصص و روی اندرسون با تکیه بر نظریۀ میخائیل باختین

دوره 3، شماره 1، شهریور 1402، صفحه 239-259

https://doi.org/10.22077/islah.2023.6154.1237

ریحانه آقابراتی، سید پرهام مهاجرزاده، یاسمن فرهنگ پور

چکیده گروتسک نوعی بیان بصری است که به هنرمند اجازه می­دهد تا با خلق هویت بصری عجیب، غیرعادی و غیرواقعی، مفاهیم مورد نظر خود را به­صورتی متفاوت در هنر بیان کند. تعریف مؤلفه‌های خاص برای گروتسک در هنر یکی از مباحث مورد توجه نظریه­پردازان بوده و از زوایای مختلفی توسط آن‌ها بررسی شده است. پژوهش پیشِ­رو، با هدف تطبیق تابلوهای منتخبی از بهمن محصص (۱۳8۹ـ۱۳0۹) و پلان­هایی از فیلم سینمایی «آوازهایی از طبقۀ دوم» اثر روی اندرسون (۲۰۰۰ م) با تکیه بر نظریۀ گروتسکی میخائیل باختین (۱975ـ۱89۵ م) و استفاده از رویکرد میان‌رشته‌ای، درصدد یافتن اشتراکات آن­ها با توجه به ویژگی‌های مد نظر این فیلسوف روس است. روش مورد استفاده در این پژوهش توصیفی­ـ تحلیلی است و جمع­آوری داده­ها به شیوۀ کتابخانه­ای انجام گرفته است. نتیجۀ این پژوهش حاکی از آن است که با وجود خلاء پژوهشی درباره پدیدۀ گروتسک در هنرهای بصری، هر دو هنرمند با توجه به ریشه‌های فرهنگی متفاوت، از مؤلفه‌های معرفی­شده توسط باختین به­خوبی استفاده کرده‌اند و در این مورد از جنبه‌های مشترک برخوردارند.

مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

از حکمت عامه تا سلطة نامرئی: واکاوی نقش امثال و حکم در بازتولید آگاهی کاذب مبتنی بر نظریة ایدئولوژی ژان بشلر

دوره 6، شماره 2، آبان 1405، صفحه 241-260

https://doi.org/10.22077/islah.2026.10212.1758

مهدی رحیمی، ابوالقاسم رحیمی

چکیده مطالعة میان‌رشته‌ای حاضر در حوزۀ جامعه‌شناسی ادبیات، با هدف واکاوی کارکردهای «آگاهی کاذب» در امثال و حکم فارسی و بر پایۀ چارچوب نظری ژان بشلر انجام شده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با مطالعۀ موردی شماری از امثال پرکاربرد فارسی، نشان می‌دهد که این گزین‌گویه‌ها چگونه در پوشش ظاهری خردمندانه و بی‌طرف، به بازتولید مناسبات سلطه می‌پردازند و در قالب پنج کارکرد اصلی صف‌آرایی، توجیه‌گری، پرده‌پوشی، موضع‌گیری و ساده‌سازی عمل می‌کنند. نتایج این تحلیل، گویای آن است که این پنج کارکرد، در تعامل با یکدیگر، شبکه‌ای ایدئولوژیک می‌سازند که فهم و بازاندیشی در مورد ساختارهای قدرت را برای اعضای جامعه دشوار می‌سازد؛ امثال و حکم، از یک‌سو با توجیه وضع موجود و طبیعی‌سازی نابرابری‌ها، فرودستان را به تسلیم وامی‌دارند و از سوی دیگر، با ساده‌سازی واقعیت‌های پیچیده، مانع از نقد رادیکال و تحول اجتماعی می‌شوند. این مقاله به عنوان پژوهشی پیشرو در کاربست نظام‌مند نظریۀ بشلر در حوزۀ ادبیات عامه، گامی در راستای نمایاندن نقش ایدئولوژیک فرهنگ در تداوم ساختارهای ناعادلانه برمی‌دارد و بر ضرورت خوانش انتقادی از به‌ظاهر بی‌ضررترین عناصر فرهنگ روزمره تأکید می‌ورزد.

مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

خوانش بیش‌متنی لوگوهای مناسبتی گوگل(دودل) با موضوع بزرگداشت هنرمندان نقاش بر مبنای گونه‌شناسی ژرار ژنت

دوره 2، شماره 2، اسفند 1401، صفحه 243-270

https://doi.org/10.22077/islah.2023.5593.1135

بهاره جهانمرد، بهمن نامور مطلق

چکیده شبکۀ جهان‌گستر وب در بستر اینترنت، عرصۀ جدیدی برای گوگل، به­عنوان یکی از پرکاربردترین نام‌های تجاری در دو دهۀ اخیر به وجود آورده است که بیش از 4000  نمونه لوگوی مناسبتی با عنوان دودل، از سال 1998 تا سال 202۲  طراحی کرده است. برای رمزگشایی آن‌ها‌ که مصداق کاملی از نمونه‌های ارجاع‌دهی است، باید به روابط گستردۀ تأثیر‌پذیری از متن‌های پیشین توجه شود که از این­رو مقالۀ حاضر با شیوۀ توصیفی­ـ تحلیلی به خوانش بیش‌متنی ژنت (اندیشمند فرانسوی) می‌پردازد. بیش‌متنیت رابطۀ برگرفتگی متن دوم از متن اول است؛ به­گونه‌ای­که اگر متن اول نبود، متن دوم شکل نمی‌گرفت. گردآوری اطلاعات از طریق منابع اسنادی و مشاهده‌ای انجام گرفته و روش نمونه‌گیری به­طور هدفمند 11 مورد از دودل‌گوگل‌های طراحی­شدۀ دو دهۀ گذشته با محوریت بزرگداشت نقاشان است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد گوگل از راهبردهای گوناگونی استفاده کرده است و طراحی دودل‌ها بر پایۀ چهار اصل از شش‌گونۀ بیش‌متنیت (همان­گونگی و تراگونگی) شکل گرفته‌اند: در مواردی بر اساس گونۀ پاستیش (تنها یک اثر شاخص هنرمند تقلید شده است) و در بسیاری از نمونه‌ها بر مبنای پارودی (اصولاً کلاژی  ترکیبی از چند اثر هنرمند) دودل‌ها ایجاد شده‌اند. همچنین به طور همزمان بسیاری از آن‌ها در گونۀ فورژی و جایگشت نیز قرار می‌گیرند.

مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

جستاری بر شعردرمانی: واکاوی کارکرد و ظرفیت‌های شعر فارسی

دوره 4، شماره 2، آبان 1403، صفحه 249-278

https://doi.org/10.22077/islah.2024.7345.1414

منیژه فیروزی، الهه کریمی ریابی

چکیده روانشناسی و ادبیات اشتراکات زیادی دارند و شعردرمانی یکی از حلقه‌های ارتباطی میان آنهاست. شعردرمانی روشی برای خواندن متون موزون در گروه یا به تنهایی است که هدف آن، تمرکز کردن بر تصویرهای استعاری در شعر و دریافت عمیق معنا در متن شعر است. این شیوة دل‌پذیر قابلیت‌هایی دارد که می‌تواند در مواردی که روان‌درمانی‌ها به روش خشک پاسخ نمی‌دهند، جایگزین مناسبی باشد. از یک سو شعر فارسی جایگاه منحصر به‌فردی در ادبیات فارسی دارد و از سوی دیگر تاکنون پژوهش مستقلی در خصوص استفاده از شعر فارسی در روان‌درمانی انجام نشده است. باتوجه به اهمیت رابطه تنگاتنگ میان ادبیات و روان‎شناسی، پژوهش حاضر می‌کوشد با رویکرد میان رشته‌ای به بررسی شعردرمانی باتکیه بر اشعار فارسی بپردازد. بر این مبنا با واکاری مطالعات صورت گرفته در این حوزه، تلاش شد جایگاه شعردرمانی در ایران و حوزه‌های بین‌المللی مشخص گردد. مراجعه به پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر نشان داد که شعردرمانی برای مشکلات روان‌شناختی، پزشکی و حوزه نوروساینس مورد استفاده قرار گرفته است. روش‌های پژوهش شامل پژوهش کمی (آزمایشی و نیمه آزمایشی)، کیفی (مطالعات موردی) و آمیخته (تحلیل اشعار مشارکت‌کننده‌ها و تمرین‌های گروهی) است که به روش‌های انفرادی و گروهی، اما در اکثر موارد گروهی، مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای اینکه جلسات روایی و پایایی داشته باشد، برخی الگوهای ساختاریافته برای جلسات شعردرمانی طراحی گشته که در این پژوهش معرفی شدند. در نهایت وضعیت شعردرمانی در ایران نیز مورد مطالعه قرار گرفت. همچنین، قابلیت‌های شعر درمانی در مورد اشعار ایرانی مورد بحث قرار گرفت.

مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

آثار تروماتیک جنگ بر زنان در جنگ چهره زنانه ندارد ازاسوتلانا الکسیویچ

دوره 5، شماره 1، فروردین 1404، صفحه 181-199

https://doi.org/10.22077/islah.2024.8051.1500

زهرا حق شناس

چکیده این مقاله به بررسی اثر ادبی جنگ چهره زنانه ندارد نوشته اسوتلانا الکسیویچ که با توجه با خاطرات کهنه سربازان زن شوروی سابق روایتگر جنگ جهانی دوم است، می پردازد. بخش عظیمی از تاریخ متعلق به همین زنان است که متاسفانه پس از جنگ دچار بیماری های روحی و روانی متعددی شدند. جنگ تنها دلیل بروز این بیماری ها نبود ، بلکه در این میان سیاستهای دولت شوروی و تابو های اجتماعی سهم بیشتری به خود اختصاص می داد. در این مقاله پژوهشگر تعاریف و گفته های کهنه سربازان را با توجه به نظریه تروما در ادبیات کتی کروث مورد مطالعه قرار می دهد. با این نوع خوانش از متن در می یابیم که اگر پس از جنگ مردم و به طور کلی جامعه با کهنه سربازان زن همچون قهرمانان ملی برخورد کرده بودند و رفتاری مشابه با کهنه سربازان مرد داشتند، این زنان سرگذشتی متفاوت را تجربه می کردند و از بیماری های روانی کمتری رنج می بردند. اما متاسفانه هم اکنون بسیاری از آنها دچار اختلالات اضطرابی پس از سانحه (PTSD ) هستند.

مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

نیمۀ تاریک ماه: جیمسون، دیوید فاستر والاس و نقد نئولیبرالیسم در مصاحبه‌های کوتاه با مردان کریه

دوره 4، شماره 1، خرداد 1403، صفحه 199-212

https://doi.org/10.22077/islah.2024.7544.1444

گلبرگ درویشان، جواد یعقوبی درابی

چکیده هدف این تحقیق بررسی و تحلیل مجموعه داستان کوتاه مصاحبه‌های کوتاه با مردان کریه از دیدگاه فردریک جیمسون است. در این اثر، نویسنده نشان می‌دهد که چگونه کنایه و خودآگاهی به فرهنگ مردم پسامدرن نفوذ کرده است و چگونه کاپیتالیسم و نئولیبرالیسم بر زندگی و هویت مردم تأثیر گذاشته­ اند و با کمک ایدئولوژی، انسان را به چیزی تبدیل کرده­ اند که قادر به داشتن روابط انسانی نیست. فردریک جیمسون معتقد است با بررسی تاریخی آثار ادبی، یک خواننده می­ تواند لایه­ های ناگفته و پنهان اثر را دریابد. دغدغۀ اصلی جیمسون این است که در یک جامعۀ نئولیبرال، قدرتمندان از ایدئولوژی، برای حفظ قدرت خود در جامعه استفاده می کنند و از طریق ایدئولوژی، شهروندان را تبدیل به شهروندانی مصرفی می‌ کنند. نتیجۀ این امر، بیگانگی و کالایی­ شدن انسان­ها و ازدست­رفتن هویت واقعی و مرگ انسان پسامدرن خواهد بود. این تحقیق نشان می­ دهد که دیوید فاستر والاس چگونه هویت انسان را در یک جامعۀ نئولیبرال بررسی می­ کند تا نشان دهد یک نظام بسته، مانند نظام نئولیبرال می­ تواند به کمک ایدئولوژی بر ذهن مردم تأثیر بگذارد و آن­ها را به سمت کالایی­ شدن و بیگانگی ببرد و برتری بازار و سرمایه را به آن­ها تحمیل کند و چگونه هویت انسان از بین می­ رود و مرگ انسان پست­ مدرن اتفاق می­ افتد.

مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

از افسانه‌های تبای تا کانون نویسندگان و شاعران گرگان: مطالعۀ تطبیقی نمایشنامۀ آنتیگون سوفوکل و روایت شاملو از آن

دوره 5، شماره 2، شهریور 1404، صفحه 213-232

https://doi.org/10.22077/islah.2025.8623.1574

بهروز محمودی بختیاری، فاضل نوروزی

چکیده آنتیگون سوفوکل در زمره‌ی مهم‌ترین آثار کلاسیک در ادبیات نمایشی تاریخ قرار می‌گیرد و اقتباسات متعددی نیز در طول دوران‌ها از آن انجام گرفته است. درام‌نویسان بزرگی چون برشت و آنوی مهم‌ترین اقتباسها از این اثر را نگاشته‌اند و اجراهای متععدی در ادوار مختلف از آنتیگون‌های مختلف در سراسر جهان به روی صحنه رفته است. در ایران نیز احمد شاملو در دهه‌ی شصت خورشیدی دست به انتشار نمایش‌نامه‌ای با اقتباس از آنتیگون در فصل‌نامۀ کانون نویسندگان و شاعران گرگان زد، که در کارنامه‌ی هنری او بسیار مهجور می‌نماید. در این پژوهش ضمن بررسی وجوه دراماتیک دو اثر و مقایسه‌ و تطبیق آن‌ها، به دنبال این پرسش میگردیم که چه چیزی در آنتیگون، شاملو را ترغیب به نگارش این نمایشنامه کرده و ویژگی‌های مضمونی و ساختاری این نمایشنامه چه نسبتی با آنتیگون سوفوکل دارد. گردآوری اطلاعات در باب این پژوهش به روش کتابخانه‌ای صورت پذیرفته و روش پژوهش نیز توصیفی-تحلیلی است.

کاربست نظریه روان شناختی شخصیت اریک فروم در تحلیل تطبیقی نمایشنامه شهرزاد توفیق الحکیم و فیلمنامه شهرزاد تهمینه میلانی

دوره 1، شماره 1، شهریور 1400، صفحه 233-254

https://doi.org/10.22077/islah.2021.4480.1042

سمیرا استواری، علی اکبر محمدی

چکیده افسانه­ ی هزار و یک شب در میان فرهنگ­ ملت­ها اهمیت ویژه­ ای دارد؛ به­ گونه­ ای­ که آثار زیادی در قالب داستان، شعر، نمایشنامه و فیلمنامه از آن الگو گرفته­ اند و هریک با توجه به اقتضای نگاه نویسنده به زندگی و نیازهای روانی و اجتماعی، هنرمندانه به بازآفرینی ساختار و محتوای اصل داستان پرداخته­ اند. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی و با مقایسه­ تطبیقی، کوشیده­ است نمایشنامه­ شهرزاد توفیق ­الحکیم (درگذشته:1987) و فیلم نامه شهرزاد تهمینه میلانی (زاده:1339) را با رویکردی بینِ­ رشته­ ای و بر پایه­ ی نظریه­ شخصیت­ شناسی و روان­کاوی اریک فروم(1900ـ 1980) مورد بررسی قرار دهد. یافته­ های پژوهش نشان می­ دهد که بر اساس نظریه­ ی اریک فروم، بیشترین تیپ شخصیتی موجود در دو اثر، جهت­ گیری پذیرا (ثمربخش) است. با آنکه شهرزاد دارای تیپ شخصیتی پذیرا و بازاری است؛ اما تیپ پذیرا بر تیپ بازاری او غلبه دارد. هر چند نمایشنامه شهرزاد توفیق ­الحکیم با نگاهی فلسفی و هستی­ شناسانه در پی کشف حقیقت، با ارائه­ ایده­ ی تلفیق عقل محض و قلب است و با نوع روایت میلانی متفاوت است، هر دو اثر با موضوع و تِم مشترک و کاربست شخصیت­ های محوری داستان، دارای مشابهت­ هایی هستند. نوع سفر پادشاه در دو اثر با هم تفاوت بنیادینی دارد؛ به­ گونه­ ای که نوع سفر شهریار در نمایشنامه­ توفیق ­الحکیم فلسفی عرفانی و در فیلم نامه­ میلانی، سفری معمولی به­ شمار می­ آید.

مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

استندآپ‌کمدی گونه‌ای بیناهنری در ادبیات معاصر

دوره 3، شماره 2، بهمن 1402، صفحه 245-272

https://doi.org/10.22077/islah.2024.6844.1349

احمد رضی، مبینا عابدی

چکیده استندآپ‌کمدی گونه‌ای هنر شنیداری­ـ دیداری است که در دهه‌های اخیر مورد توجه جدی قرار گرفته است. استندآپ‌کمدی ترکیبی از هنرهای کلامی و نمایشی است که از ادبیات شفاهی گرفته ‌شده ‌است و ریشه در فرهنگ عامیانه دارد. این هنر به رشته و گرایش‌های متعددی تعلق دارد، ازجمله روایت‌گری، بازیگری، موسیقی، مجری‌گری و سخنوری. برای اجرای آن، کمدین‌ها روی صحنه به‌صورت زنده با تماشاچیان صحبت می‌کنند و با بیان روایت‌هایی طنزآمیز از زندگی و مسائل جامعه، مخاطبان را سرگرم می‌کنند و با خنداندن آنان، باعث تخلیة روحی آنان می‌شوند. نتایج این بررسی نشان می‌دهد که با توجه به خصوصیات استندآپ‌کمدی، این هنر بینارشته‌ای در آینده فراگیر خواهد شد. این گونة هنری مدرن کارکردهای مختلفی دارد؛ ازجمله سرگرمی، آموزش، ایجاد همبستگی و همدلی اجتماعی و نقد مسائل سیاسی و اجتماعی و مهم‌ترین ویژگی‌های آن بیناهنری­بودن، روایت‌گری، مخاطب‌‌محوری، انتقادی­بودن، بداهه‌پردازی، سیال­بودن و بهره‌مندی از زبان عامیانه و محاوره‌ است. در این مقاله، ضمن نگاهی به تاریخچة استندآپ‌کمدی در گذشته و امروز ایران، کارکردها، ساختار و ویژگی‌های آن معرفی و مهم‌ترین درون‌مایه‌ها، ارکان، سبک‌ها و شگردهایی که کمدین‌ها در خلق این‌گونه نمایش‌ها به‌کار می‌برند، توضیح داده‌ می‌شود و به‌عنوان نمونه، سه مورد از اجراهای ایرانی تحلیل می‌شود.

اصول راهبردی در راستای مدیریت میان رشته ای ها در " نظام دانشگاهی"

دوره 1، شماره 2، اسفند 1400، صفحه 249-276

https://doi.org/10.22077/islah.2022.5056.1078

حمیده دباغی، یونس نوربخش

چکیده امروزه در رویکردی جهانی، نظام‌های آموزشی و دانشگاهی، به سیستم توسعۀ علوم چندوجهی، پیچیده و میان­ رشته­ ای روی آورده­ اند. دانشگاه­های ایران نیز از این قاعده برکنار نیستند؛ به طوری که بهره­ مندی از دیدگاه مسئله­ محوری و چندبُعدی در آموزش و پژوهش دانشگاهی، امروزه در دستور کار آن­ها قرار گرفته و پیوند میان آموزش و صنعت از اهمیت زیادی برخوردار شده است؛ اما سؤال این است که آیا گفتمان میان­ رشته­ ای به واقع در دانشگاه­ ها، شکل گرفته است؟ موانع و چالش‌های شکل‌گیری و توسعۀ میان‌رشته‌ای­ ها در نظام دانشگاهی چیست؟ در این راستا با استفاده از روش کیفی (تکنیک تحلیل مضمون)، پرسش­ های نیمه­ ساخت مند و مصاحبه با خبرگان و بازیگران عرصۀ دانشگاهی، محققان و اساتید دانشگاهی، سپس کدگذاری چندمرحله­ ای متون 30 مصاحبۀ نیمه­ ساخت مند، 26 مقاله و 11 سخنرانی برآمده از کنفرانس ملی میان­ رشته­ ای­ ها، و تحلیل مضمونی آن­ها، در نهایت 120 مفهوم، 104 مقولۀ فرعی، 8 مقولۀ اصلی و یک مفهوم هسته­ ای استخراج و مشخص شد که هنوز گفتمان میان­ رشته­ ای در دانشگاه شکل نگرفته است. همچنین درمجموع، 11 دسته موانع میان­ رشته­ شدن نظام دانشگاهی استخراج شد که به موانع آموزشی و حرفه‌ای، موانع روان‌شناختی، موانع تعامل میان­ بخشی، موانع ساختاری، موانع اداری، موانع مالی، موانع اجتماعی فرهنگی و موانع مدیریتی، غلبۀ رشته‌های کلاسیک، موانع ناشی از بازیگران دانشگاهی و نبود بستر قانونی مناسب اشاره دارند. برای حل و رفع این موانع، 6 راهبرد و توصیۀ سیاستی مرتبط با هریک ارائه شد.

مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

Rethinking Failure: A Decolonial Reassessment of Ralph Ellison's Invisible Man and Arundhati Roy's The God of Small Things

دوره 6، شماره 1، فروردین 1405، صفحه 251-280

https://doi.org/10.22077/islah.2025.10022.1728

Reyhane Sadat Shadpour، Amirhossein vafa

چکیده This article reconceptualizes the concept of failure through a decolonial lens, arguing that failure is not a deficit or lack, but a form of resistance against colonial, capitalist, racial and patriarchal systems. Rethinking failure by adopting theories of Jack Halberstam, decolonial theories of Walter Mignolo and Ramon Grosfoguel, and the key concepts of Critical Race Theory, this paper presents a comparative reading of Ralph Ellison’s Invisible Man (1947) and Arundhati Roy’s The God of Small Things (1997). Both novels resist dominant narratives of success and visibility through characters whose failed form of being disrupts the rigid societal hierarchies rooted in class, race, and gender. The unnamed narrator of Invisible Man embraces invisibility as an agentive act of nonconformism, while the decolonial love of Ammu and Velutha undermines the caste-oriented, patriarchal norms. Through these narratives, this study aims to reveal how literary failure can be employed as a strategy to delink from the colonial system of values and a new form of being, or re-existence. Integrating African American and postcolonial narratives, this article argues for a decolonial comparative literature that privileges relationality over universalism and makes space for subaltern ways of being and knowing.

مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

اسطوره و افسانه: کاربردی بینامتنی در بازی ها و اسباب بازی‌ها

دوره 2، شماره 1، شهریور 1401، صفحه 253-275

https://doi.org/10.22077/islah.2022.5494.1117

مریم جلالی، اعظم حکیم

چکیده امروزه در حوزۀ رویکردهای میان­ رشته‌ای مقولات نسبتاً جدیدی مطرح شده است. مباحث میان­ رشته‌ای، محدود به مبانی نظری صرف نمی‌شود و به کمک آن، راه برای کاربردی­سازی علوم انسانی، خصوصاً ادبیات هموار شده است. ظهور ادبیات در بازی و اسباب­ بازی، طرحی نو در خوانش مخاطبان ایجاد کرده است. در اندیشۀ نشانه­ شناسانی چون رولان بارت، بازی و اسباب­ بازی‌ها در کنار بسیاری دیگر از نظام‌های نشانه‌ای، به مثابۀ متن، مورد بررسی قرار گرفته‌اند. این متون به سبب ریشه داشتن در فرهنگ و ادبیات هر سرزمین، ازجمله داستان‌های اسطوره‌ای و افسانه‌ای، قابلیت بازتولید و تبدیل شدن یه یک گونه هنری دیگر را دارند و از این رو زمینه کاربردی سازی ادبیات را بیشتر فراهم می کند. در این مقاله پس از طرح متنیت بازی‌ها، به این سؤال پرداخته‌ایم که بازی و اسباب­ بازی‌های برگرفته از اسطوره‌ها و افسانه‌ها چه مؤلفه‌هایی از بینامتنیت دارند و چه نتایج احتمالی از این مقولۀ بینارشته‌ای می‌توان در حوزۀ ادبیات و کاربردی‌سازی آن متصور شد؟ در این مقاله که با روش توصیفی­ تحلیلی و از مسیر مطالعات کیفی انجام شده است، بازی‌ها و اسباب­بازی‌ها به عنوان نشانه‌های دلالت­ گر و متن در نظر گرفته می‌شوند و می‌توانند برگرفته از فرهنگ  ادبی و ملی اقوام باشند و این­گونه خوانشی متفاوت از اسطوره‌ها و افسانه‌ها به کمک این نشانه‌ها برای مخاطب ایجاد شود. کشف روابط بینامتنی بازی و اسباب­ بازی‌ها و اسطوره‌ها و افسانه‌های هر سرزمینی به عنوان راهکاری برای تولید بازی متناسب با زمینۀ ادبی و انتقال آن به مخاطب در نظر گرفته می‌شود و می­تواند ژانر ویژه‌ای ایجاد کند.

مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

فاطمه سیاح و ادبیات تطبیقی در ایران، تأملی دیگر

دوره 3، شماره 1، شهریور 1402، صفحه 261-294

https://doi.org/10.22077/islah.2023.6581.1306

علی رضا انوشیروانی

چکیده  گلبن اولین  کسی است که آثار پراکندۀ فاطمۀ سیّاح را به توصیۀ سمیعی گردآوری و چاپ کرد. او در این کتاب سیّاح را بنیان‌گذار ادبیات تطبیقی ایران ‌نامید. این جستار بر آن است تا ابطال این باور را ثابت کند. نویسنده در عین‌آن‌که نوآوری‌های این بانوی فرزانه در حوزۀ مطالعات ادبی را می‌ستاید بر این باور است که گلبن به اشتباه و از سَرِ ناآشنایی با اصول بدیهی ادبیات تطبیقی چنین جایگاهی را برای سیّاح قائل شده است. این جستار بر اساس موازین ادبیات تطبیقی به تحلیل گفتمان آکادمیک و محتوای مقاله‌های سیّاح پرداخته و نشان می‌دهد که هیچ یک از نوشته‌هایش به معنای علمی در چهارچوب نظری و روش تحقیق ادبیات تطبیقی نمی‌گنجد. سیّاح نه در این حوزۀ  تحصیلات آکادمیک و نه ادعای تطبیق‌گری داشته است. او حتی با نام‌آوران ادبیات تطبیقی روسی و فرانسوی معاصر خود مانند وسِلُفسکی و ژیرمُنسکی هم آشنا نبوده و به پیچیدگی‌های این حوزه اِشراف نداشته است. مهم آن است که کاربردِ چنین اصطلاحات غیرِمستند و دلبخواهانه و برخی کژفهمی‌های دیگر به مرور زمان به گفتمان غالبی تبدیل شده که پیامدهای منفی در گسترۀ ادبیات تطبیقی ایران داشته است بدین معنا که هرکارناآزموده‌ای بدون تحصیلات و پژوهش آکادمیکِ معتبر سَرِخود وارد حوزۀ تطبیقگرایی شده و در نتیجه آن را به کج‌راهه کشانده است. بر همین اساس است که پس از گذشت بیش از هفتاد  سال، علی‌رغم غنا و تنوع سرشار ادبیات فارسی، در اثر پندارهای کج‌ومعوج هنوز ادبیات تطبیقی در فضای آکادمیک ایران به جایگاه قابل قبولی در سطح بین‌المللی و در شأن فرهنگ ایرانی دست نیافته است.

مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

هنر و جامعه در دو سنت نظری: تحلیل تطبیقی دیدگاه‌های آدورنو و بوردیو در جامعه‌شناسی هنر

دوره 6، شماره 2، آبان 1405، صفحه 261-284

https://doi.org/10.22077/islah.2026.10360.1784

نجیم نجیمی، مریم مختاری

چکیده این پژوهش با هدف بررسی دیالکتیک پیچیدۀ میان هنر و جامعه، به مقایسۀ انتقادی دیدگاه‌های تئودور آدورنو و پیر بوردیو می‌پردازد؛ دو متفکری که هر یک از سنت فکری متمایزی به مسئلۀ خاستگاه اجتماعی و مناسبات قدرت در عرصۀ هنر نگریسته‌اند. ازمنظر روش‌شناختی، تحقیق برپایۀ روش اسنادی و تحلیل تطبیقی ـ انتقادی انجام شده است و با اتکا بر نقد نظری آدورنو و داده‌های تجربی بوردیو، به واکاوی نیروهای اجتماعی و فرهنگی شکل‌دهندۀ تولید و ادراک هنری می‌پردازد. آدورنو، در چهارچوب مکتب فرانکفورت، هنر را عرصه‌ای برای مقاومت در برابر منطق بازار و ایدئولوژی سلطه می‌داند و بر استقلال نسبی آن به‎مثابۀ نیروی رهایی‌بخش تأکید می‌کند. درمقابل، بوردیو با استفاده از مفاهیم «میدان»، «سرمایۀ فرهنگی» و «عادت‌واره» نشان می‌دهد که ذوق و تولید هنری درون ساختارهای طبقاتی و روابط نابرابر قدرت بازتولید می‌شود. یافته‌ها حاکی از آن است که هنر معاصر واجد ماهیتی دوگانه و پارادوکسیکال است؛ از یک‌سو می‌تواند سازوکار سلطه را بازتولید کند و ازسوی دیگر ظرفیت نقد و مقاومت در برابر آن را داراست. نتیجه آنکه فهم جامعه‌شناسی هنر معاصر مستلزم تلفیق رویکرد انتقادی آدورنو و تحلیل میدان‌محور بوردیو است.

مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

نشانه‌شناسی مد لباس بر اساس نظریۀ نشانه‌شناسی پنج‌گانه بارت

دوره 2، شماره 2، اسفند 1401، صفحه 271-298

https://doi.org/10.22077/islah.2023.5829.1180

مریم مولازاده

چکیده از نظر بارت، هر متن، نظامی از نشانه‌هاست و خواننده نقش محوری در تحلیل نشانه‌ها و ساخت معنا دارد. این مقاله یک پژوهش میان‌‌رشته‌ای است که به نشانه‌شناسی نظریات مد با رویکرد تحلیل لایه‌ای رولان بارت می‌پردازد. در این روش با استفاده از رمزگان‌های پنج‌گانه؛ یعنی رمزگان هرمنوتیک یا سؤالی، رمزگان پروآیرتیکی یا کنشی، رمزگان دال‌ها، رمزگان نمادین و رمزگان فرهنگی به تحلیل معنا پرداخته می‌شود. روش این مقاله از نظر هدف، توسعه‌ای­ـ کاربردی است. داده‌ها به روش کتابخانه‌ای و اسنادی گردآوری ‌شده­اند که به روش توصیفی­ـ تحلیلی و با هدف آشنایی با معنای نهفته در نظریات مد بررسی می‌شوند تا به محققان، تولیدکنندگان، طراحان و مصرف‌کنندگان مد، دید روشنی نسبت به کالاهای مد، به‌خصوص لباس ببخشد. در این مقاله مشخص شد که نظام مد یک متن نوشتنی است و رمزگان‌های پنج‌گانه در آن مصداق کامل دارند. پیوند این رمزگان‌ها، به شکل‌گیری اثرات سوءِ اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی مد می‌انجامد که به ‌این ‌ترتیب ضرورت شکل‌گیری نظام مد پایدار را روشن می‌کند.

مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

مطالعۀ محیط‌زیست در رمان پساآخرالزمانی قلعۀ مالویل اثر روبرمرل با رویکرد نقد بوم‌گرا

دوره 4، شماره 2، آبان 1403، صفحه 275-298

https://doi.org/10.22077/islah.2024.7069.1385

سمیه رستمی پور

چکیده پیشرفت تکنولوژی، عوامل مخرب زیست‌محطیی، فرسایش، آلودگی، خشکسالی، سوخت‌های فسیلی، گرمایش زمین، انقراض و کاهش منابع طبیعی، محیط‌زیست را به بحران جدی دنیای امروز تبدیل‌کرده است. رمان علمی-تخیلی و پساآخرالزمانی قلعۀ مالویل ‌ اثر روبر مرل نویسندۀ فرانسوی قرن بیستم پردۀ آخر بحران‌های بوم‌زیست را بازنمایی می‌کند. شاخۀ بینارشته‌ای ادبیات تطبیقی، به بررسی ارتباط ادبیات با سایر رشته‌ها می‌پردازد. نقد بوم‌گرا مطالعه‌ای بینارشته‌ای و محصول تلاقی ادبیات و محیط‌زیست است. پژوهش حاضر، به بررسی توصیفی-تحلیلی محیط‌زیست طبیعی و مصنوعی (انسانی) در رمان قلعۀ مالویل، از دیدگاه نقد بوم‌گرا می‌پردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد، بقای زندگی بشر وابسته به حیات محیط‌زیست طبیعی و اقدامات سازندۀ انسان می‌باشد. شخصیت‌های داستان با تلاش و امید، طبیعت خاکستری ناشی از انفجاری مبهم را به طبیعت سبز تبدیل می‌کنند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد اثر ادبی با بهره‌گیری از قوۀ نامحدود تخیل بستر بازنمایی ادبی رنج‌های محیط‌زیست می‌شود و می‌تواند به سهم خود در بقای محیط‌زیست و فرهنگ‌سازی سهیم باشد. زیرا، رابطه و تأثیر بوم‌زیست و ادبیات دوسویه و دارای برهمکنش است و مخاطب را در چالشی سازنده قرار می‌دهد و او را به اندیشیدن و حفاظت بوم‌زیست دعوت می‌کند.

مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

راهبری واقعیت های نامتمرکز: هویت، تعلق و تجربیات فرهنگی در رمان امریکانا اثر چیماندا آدیچی

دوره 4، شماره 1، خرداد 1403، صفحه 215-233

https://doi.org/10.22077/islah.2024.7546.1439

سجاد قیطاسی، علی سلامی

چکیده ادبیات معاصر آفریقا شاهد تحول قابل­توجهی بوده است. این ادبیات فراتر از روایت‌های منفرد گام برداشته است و «واقعیت‌های غیرمتمرکز» را که آفریقایی‌ها در دنیای جهانی‌شده با آن مواجه هستند، به تصویر می‌کشد. رمان  آمریکایی اثر چیماماندا نگوزی آدیچی نمونه‌ای عالی از این روند است. آدیچی با مهارت روایتی خلق می‌کند که عناصر متضاد فرهنگی (نیجریه‌ای و آمریکایی) را درهم­می‌آمیزد و در عین­حال کاوشی ظریف دربارۀ خودشناسی و تجربۀ «دیگری»بودن ارائه می‌دهد. این مقاله بر نحوۀ استفادۀ آدیچی از مفهوم «واقعیت‌های غیرمتمرکز» برای به­تصویرکشیدنِ مبارزات مهاجران آفریقایی که مجبورند حس خود را در جوامعی که اغلب فرهنگ‌هایشان را به حاشیه می‌رانند، دوباره ارزیابی کنند، تمرکز دارد. آمریکایی پیچیدگی‌های تجربیات فرافرهنگی را برجسته می‌کند و بر مذاکرات و تنش‌های مداوم دربارۀ‌ هویت و تعلق تأکید می‌کند. شخصیت‌ها با پرسش «خانه» در دنیایی دست­وپنجه نرم می‌کنند که مرزهای فیزیکی و فرهنگی دائماً در حال تغییر است. این مقاله با بررسی مسیرهای شخصی آن­ها، تحلیل می‌کند که چگونه آدیچی فشارهای روانی و احساسیِ پیمودن دنیایی را به تصویر می‌کشد که همیشه هویت‌های چندگانۀ آن‌ها را به رسمیت نمی‌شناسد. درنهایت، آمریکایی اثر آدیچی، به­عنوان نماینده‌ای از ادبیات معاصر آفریقا، تعامل عمیقی با واقعیت‌های چندلایۀ جوامع پراکنده برقرار می‌کند. این رمان با اجبار خواننده به رویارویی با پیش‌فرض‌های هویت و تعلق، خواننده را به همدردی و درک عمیق‌تر از پیچیدگی‌های افراد گرفتار میان فرهنگ‌ها تشویق می‌کند.

مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

ملت عشق: تحلیلی عرفانی بر اساس دیدگاه الیاده

دوره 5، شماره 1، فروردین 1404، صفحه 221-238

https://doi.org/10.22077/islah.2024.8168.1519

الهام محمدی آچاچلوئی

چکیده این پژوهش بررسی ای است میان رشته ای و عرفانی از ملت عشق الف شافاک بر اساس دیدگاه مذهبی میرچا الیاده به عنوان یک دین شناس، درباره زندگی مقدس به عنوان یک تجلی الهی. با در نظر گرفتن پیشینه پژوهش که بیشترزمینه شرقی صوفیانه اثر را به عنوان ویژگی چیره عرفانی بررسی کرده است، تحلیل کنونی سازگاری دیدگاه الهی جهان روایانه الیاده را با دیدگاه اسلامی مولانا، به شیوه ای که در داستان از زاویه تغییر مولانا به دست شمس تبریزی نشان داده شده است، مورد توجه قرار می دهد. این همراه است با تمرکز بر روی نمود جنبه های فرهنگی غربی در داستان که در مطالعات پیشین دیده نمی شود، و مورد توجه قرار دادن بازتاب گفتمان شرق شناسی در داستان که در بعضی از تحلیلها مورد انتقاد قرار گرفته است. پژوهش حاضر به این نتیجه می رسد که دیگاه متصوفانه تصویر شده در داستان به شکل معنا داری به دیدگاه اسلامی اصیل مولانا نزدیک است، و بین دیدگاه اسلامی مولانا ، که تحت تاثیر ابن عربی است، و دیدگاه الهی مسیحی الیاده که در تحلیل رمان بازتاب یافته است، سازگاری معنوی وجود دارد. این بدین معناست که بازتاب دگرگونی عرفانی شخصیت ها در رمان تاثیر پذیرفته از اصول اسلامی است و نه صرفا بازتابی از گفتمان شرق شناسی.

مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

بررسی انحراف از زبان معیار در ساختار شعر ادونیس با تطبیق نظریه زبان‌شناختی جفری لیچ

دوره 5، شماره 2، شهریور 1404، صفحه 233-258

https://doi.org/10.22077/islah.2025.8411.1552

پرویز احمدزاده هوچ، علی صیادانی، قادر احمدی

چکیده بررسی زبان‌شناختی در ادبیات مبحثی بدیع است که امکان دریافت مفاهیم را از لابه‌لای عبارات فراهم می‌نماید. هنجارگریزی از جمله مباحث مطرح شده در حوزه زبان‌شناختی؛ یکی از راه‌های بدیع نمودن آثار ادبی می‌باشد. جفری لیچ نظریه‌پرداز‌‌‌‌‌‌‌‌‌ انگلیسی از جمله صاحب نظرانی است که دیدگاهی جامع در هنجارگریزی دارد که با تطبیق رویکرد وی با یک اثر ادبی می‌توان به شناختی جامع در یک اثر در حوزه زبان‌شناختی دست یافت. در نظریه لیچ هنجارگریزی یک اثر؛ در هشت بُعد آوایی، واژگانی، نحوی، معنایی، زبانی، سبکی، نوشتاری و گویشی پردازش می‌شوند. با عنایت به اینکه سروده‌های ادونیس به دلیل شرایط اجتماعی، سرشار از هنجارشکنی‌های هدفمند در ساخت واژگان است؛ لذا پژوهش حاضر با رویکرد بین‌رشته‌ای آشنایی-زدایی را در اشعار ادونیس براساس نظریه لیچ بررسی کرده و توانسته خوانش آثار عربی با رویکردهای غربی و تعامل آگاهانه و مدبرانه بین فرهنگی و زبانی ادبیات تطبیقی با نظریه های ادبی را رقم بزند. نتایج حاصله گویای آن است که ادونیس با آشنایی‌زدایی ذهن مخاطبان را در دریافت مفاهیم به کنکاش واداشته و از این طریق زیبایی اشعار خود را دوچندان می‌نماید. تمامی هشت اصل هنجارگریزی رویکرد لیچ؛ در شعر او مصداق کامل دارد و بسامد هنجارگریزی معنایی در شعر او بیشتر از سایر هنجارگریزی‌ها است و به ویژه در شگردهایی مانند تشبیه، استعاره و... نمود یافته و هنجارگریزی‌های نحوی، آوایی، زمانی، سبکی، نوشتاری و گویشی به ترتیب در جایگاه‌های بعدی قرار دارند.

مروری بر کتاب درآمدی بر ادبیات تطبیقی: جریان‌ها و کاربردهای نوین. اثرِ سزار دومینگز، هان ساسی و داریو ویلانوا

دوره 1، شماره 1، شهریور 1400، صفحه 255-264

https://doi.org/10.22077/islah.2020.3872.1013

عبدالرسول شاکری

چکیده کتاب معرفی ادبیات تطبیقی: گرایش‌ها و کاربردهای نوین نوشتۀ سزار دومینگز (دانشیار ادبیات تطبیقی و صاحب کرسی ژان مونه، اسپانیا)، هان ساسی، (استاد دانشگاه در گروه ادبیات تطبیقی دانشگاه شیکاگو)، و داریو ویلانوا، (استاد ادبیات و ادبیات تطبیقی در دانشگاه سانتیاگو دو کامپوستلا، اسپانیا) در انتشارات راتلج (2015) منتشر شده است. این کتاب در سال 1399 با ترجمۀ مسعود فرهمندفر و روشنک اکرمی با عنوان درآمدی بر ادبیات تطبیقی در انتشارات سیاهرود در تهران انتشار یافته است. در ادامه، به معرفی کتاب پرداخته می‌شود و پس از آن، با بحثی فشرده دربارۀ چالش‌های مطالعات مربوط به ادبیات تطبیقی و فعالیت‌های صورت‌گرفته در این زمینه در کشورمان، بر اساس کتاب مورد بحث، پیشنهادها و راه‌کارهایی ارائه می‌شود. عمدۀ چالش‌های ادبیات تطبیقی در ایران در دو بخش خلاصه می‌شود، یکی ناآشنایی با نظریه‌ها و دیگری تعریف نشدن سیستم و نظام استاندارد علمی و دانشگاهی برای این رشته. آشکار است که نخستین مرحلۀ آشنایی با نظریه‌ها از طریق ترجمه میسر می‌شود. در نتیجه نخستین راه‌کار برای بهبود و گسترش ادبیات تطبیقی در ایران به راه افتادن جنبش ترجمه به شکلی نظام‌مند و از طریق ترجمۀ متون اصلی در این زمینه خواهد بود.

مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

آزادی در انتخاب، رهاورد مدرنیته: مطالعۀ تطبیقی دو فیلم از فرهادی و دو رمان اثر ایشی‌گورو

دوره 3، شماره 2، بهمن 1402، صفحه 273-296

https://doi.org/10.22077/islah.2023.6563.1303

حسین جهانتیغ، معصومه صحت

چکیده کسب دو جایزۀ آکادمی اسکار توسط اصغر فرهادی و جایزۀ نوبل ادبیات توسط نویسندۀ ژاپنی­ تبار، کازئو ایشی­ گورو، نشان می ­دهد که این دو هنرمند علی­ رغم اصالت آسیایی خود توانسته ­اند توجه بسیاری را در دنیای غرب به آثار خود جلب کنند. اهمیت این تشابه، زمانی بیشتر می ­شود که بدانیم تمرکز هر دوی آن­ها به مسائل اجتماعی مشابهی معطوف است. عبور از سنّت ­های گذشته برای فرهادی و ایشی­ گورو امری اجتناب ­ناپذیر به نظر می­ رسد. از این ­رو شخصیت ­های پیشرویی را در آثارشان خلق کرده­ اند که علی­رغم پیوندهای عمیق با گذشته، در تلاشند با نگاهی جدید به زندگی، مؤلفه­ های مدرنیته را در گفتار و رفتار خود پیاده کنند. مطالعۀ تطبیقی پیشِ­رو می ­کوشد این شخصیت­ ها را در دو فیلم چهارشنبه ­سوری و فروشنده از اصغر فرهادی و دو رمان هنرمندی از جهان شناور و بازماندۀ روز اثر کازئو ایشی ­گورو مورد بررسی قرار ­دهد. از این رو با بهره­ گرفتن از نشانه­ شناسی، ابتدا نمایندگان مدرنیته را در هر اثر مشخّص می­ کند و سپس به تبیین این موضوع می­ پردازد که چگونه همۀ آنان، آزادی در انتخاب را همچنان که حق خود می ­دانند برای دیگر افراد جامعه نیز قائلند؛ آنچه را که فرزین وحدت ارزش­ نهادن به مؤلفه­ های ذهنیّت و کلیّت در مدرنیته قلمداد می­ کند.

ویتمن ایرانی: فراتر از پذیرش ادبی

دوره 1، شماره 2، اسفند 1400، صفحه 277-287

https://doi.org/10.22077/islah.2021.4715.1052

مصطفی حسینی

چکیده ویتمن ایرانی: فراتر از پذیرش ادبی

ویتمن ایرانی: فراتر از پذیرش ادبی ــ که به پذیرش والت ویتمن، شاعر نامدار آمریکایی، در یک دورۀ تقریباً صد ساله در ایران معاصر می‌پردازد ــ دارای نُه فصل، مقدمه، مؤخره و ضمیمه است. کتابِ حاضر تحقیقی بینارشته‌ای است: از سویی ادبیات تطبیقی (پذیرش ادبی، تأثیرپژوهی و تصویرشناسی) و نقد ادبی (تاریخ‌گرایی نو)، و از سوی دیگر مطالعات ترجمه (ترجمه و ایدئولوژی و فرامتن). ویتمَن ایرانی کتابی است روشمند، اصیل و نوآورانه که یکسره بر منابع دست اول و مستند و تحلیل عالمانه، حرفه‌ای و خلاقانۀ آن‌ها استوار است. آراء، استدلال‌ها و نتیجه‌گیری‌های نویسنده نیز منطقی و علمی است. او تقریباً تمام منابع در این زمینه را دیده، از صافی نقد و تحلیل گذرانده و به دور از فضل‌فروشی «به اندازه» آورده است. مهم‌تر از این‌ها، خوانش‌های نوآورانه‌ای است که نویسنده در جای جای کتاب عرضه و نیز رابطه‌ای منطقی و مستدلی است که میان مطالب مختلف برقرار می‌کند. اگر از پاره‌ای تکرارهای نالازم بگذریم ویتمَن ایرانی کتابی است به‌غایت خوش‌ساخت که خواندنش سخت لذت‌بخش است. مطالعۀ کتاب حاضر برای علاقه‌مندان به ادبیات معاصر فارسی، ادبیات آمریکا، ادبیات تطبیقی، و مطالعات ترجمه سودمند و مغتنم، و مرجعی الهام‌بخش است برای کسانی که می‌خواهند در این زمینه کار کنند.

ادبیات تطبیقی، و مطالعات ترجمه، تحقیقی بینارشته‌ای، والت ویتمن، پذیرش ادبی