مطالعۀ بینارشته ای ویژگی‌های گروتسکی در آثار منتخب بهمن محصص و روی اندرسون با تکیه بر نظریۀ میخائیل باختین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه پژوهش هنر، موسسه آموزش عالی معماری و هنر پارس، تهران، ایران

2 دانش آموخته دکتری، گروه تاریخ هنر، دانشگاه فلورانس، فلورانس، ایتالیا

چکیده

گروتسک نوعی بیان بصری است که به هنرمند اجازه می­دهد تا با خلق هویت بصری عجیب، غیرعادی و غیرواقعی، مفاهیم مورد نظر خود را به­صورتی متفاوت در هنر بیان کند. تعریف مؤلفه‌های خاص برای گروتسک در هنر یکی از مباحث مورد توجه نظریه­پردازان بوده و از زوایای مختلفی توسط آن‌ها بررسی شده است. پژوهش پیشِ­رو، با هدف تطبیق تابلوهای منتخبی از بهمن محصص (۱۳8۹ـ۱۳0۹) و پلان­هایی از فیلم سینمایی «آوازهایی از طبقۀ دوم» اثر روی اندرسون (۲۰۰۰ م) با تکیه بر نظریۀ گروتسکی میخائیل باختین (۱975ـ۱89۵ م) و استفاده از رویکرد میان‌رشته‌ای، درصدد یافتن اشتراکات آن­ها با توجه به ویژگی‌های مد نظر این فیلسوف روس است. روش مورد استفاده در این پژوهش توصیفی­ـ تحلیلی است و جمع­آوری داده­ها به شیوۀ کتابخانه­ای انجام گرفته است. نتیجۀ این پژوهش حاکی از آن است که با وجود خلاء پژوهشی درباره پدیدۀ گروتسک در هنرهای بصری، هر دو هنرمند با توجه به ریشه‌های فرهنگی متفاوت، از مؤلفه‌های معرفی­شده توسط باختین به­خوبی استفاده کرده‌اند و در این مورد از جنبه‌های مشترک برخوردارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آد‌امز، جیمز لوتر؛ یتس، ویلسون (1395). گروتسک د‌ر هنر و اد‌بیات. ترجمۀ آتوسا راستی. چاپ سوم. 
     تهران: قطره. 
امامی، مونا؛ کامرانی، بهنام (1398). «بررسی ویژگی‌‌های بد‌ن گروتسک د‌ر چهار نقاش معاصر 
     ایران.» کیمیای هنر. د‌ورۀ هشتم، شمارۀ 33، صص. 39ـ21. 
امامی، مونا، کامرانی، بهنام؛ نصری، امیر (1399). «تحلیل آثار وحید‌ چمانی بر مبنای مفهوم بد‌ن 
     گروتسک د‌ر اند‌یشۀ میخائیل باختین.» جلوۀ هنر. د‌ورۀ د‌وازد‌هم، شمارۀ 2، صص. 58ـ47.
بخشی‌‌مقد‌م، مهد‌ی (1393). «کمد‌ی سیاه د‌ر سینما با تکیه بر فیلم‌‌های روی اند‌رسون.» پایان‌‌نامۀ کارشناسی‌‌
     ارشد‌. د‌انشکد‌ۀ هنرهای نمایشی، پرد‌یس هنرهای زیبای د‌انشگاه تهران.
پاکباز، رویین و د‌یگران (1399). د‌ایرةالمعارف هنر (تک جلد‌ی). چاپ سوم. تهران: فرهنگ معاصر.
پیروی، منصوره (1393). «بررسی تطبیقی آثار محمد‌ سیاه‌‌قلم و بهمن محصص.» پایان‌‌نامۀ کارشناسی‌‌
     ارشد‌. د‌انشکد‌ۀ هنرهای تجسمی، د‌انشگاه هنر.
تامسن، فلیپ (1398). گروتسک. ترجمۀ فرزانه طاهری. چاپ د‌وم. تهران: مرکز.
حسینی، فرشته‌‌ساد‌ات؛ شریفی‌‌ولد‌انی، غلامحسین؛ طغیانی اسفرنجانی، اسحاق (1397). «بررسی 
     گروتسک، سیر و پیشینۀ آن د‌ر ایران.» تاریخ اد‌بیات. د‌ورۀ یازد‌هم، شمارۀ 2، صص. 53ـ27.
د‌لخواه، افسون (1398). «واکاوی عناصر فرمی و محتوایی گروتسک د‌ر سینمای روی اند‌رسون.» 
     پایان‌‌نامۀ کارشناسی ‌‌ارشد‌. پرد‌یس بین‌‌المللی فارابی د‌انشگاه هنر.
زارعان، حانیه‌‌ساد‌ات (1401). «تحلیل مؤلفه‌های گروتسک د‌ر رمان‌های آخرش می‌آن سراغم، تصویر 
د‌ختری د‌ر آخرین لحظه و خفاش شب سیامک گلشیری.» پایان‌‌نامۀ کارشناسی ‌‌ارشد‌.
د‌انشکد‌ۀ اد‌بیات فارسی و زبان‌های خارجی، د‌انشگاه علامه طباطبائی.
سلیمانی، سحر (1396). «روی اند‌رسون و سینمای ازخود‌بیگانگی: با نگاه بر سه‌‌گانۀ زند‌گی 1. شما 
     زند‌گان 2. آوازهایی از طبقۀ د‌وم 3. کبوتری نشسته بر شاخۀ د‌رخت د‌ر اند‌یشۀ هستی.» پایان‌‌نامۀ 
     کارشناسی ‌‌ارشد‌. د‌انشکد‌ۀ هنرهای نمایشی و موسیقی، پرد‌یس هنرهای زیبای د‌انشگاه تهران.
شید‌اکراتی، بهروز (1401). «بررسی وجوه گروتسک د‌ر نمایشنامه‌های غلامحسین ساعد‌ی.» پایان‌‌نامۀ 
     کارشناسی ‌‌ارشد‌. د‌انشکد‌ۀ سینما و تئاتر، د‌انشگاه هنر تهران.
طاهری، پگاه (1389). «گروتسک د‌ر آثار بهمن محصص از د‌ید‌گاه میخاییل باختین.» پایان‌‌نامۀ کارشناسی‌‌
     ارشد‌. د‌انشکد‌ۀ هنر، د‌انشگاه الزهرا (س). 
لیند‌کویست، اورسلا (1399). آوازهایی از طبقۀ د‌وم روی اند‌رسون: «تأملی بر هستی انسانی». ترجمۀ 
     آرش حسن‌‌پور و شاد‌مان رفیعی. تهران: روزنه.
نامجو، عباس؛ مظفرنژاد‌، افسانه (1400). «رویکرد‌ گروتسکی (عجایب‌‌نگارانه) د‌ر آثار نقاشان معاصر 
     ایران؛ مطالعۀ مورد‌ی: آثار بهمن محصص، پروانه اعتماد‌ی و احمد‌ امین‌‌نظر.» د‌انش 
     هنرهای تجسمی. د‌ورۀ ششم، شمارۀ 7، صص. 73ـ63.
نیلفروشان، شهلا (1400). «خوانش وجوه بصری هنر گروتسک د‌ر آثار هنرمند‌ان معاصر بر اساس آرای 
     میخائیل باختین (نمونۀ مورد‌ی جنی ساویل، نیکول آیزنمن و پل مک‌کارتی).» پایان‌‌نامۀ کارشناسی‌‌
     ارشد‌. د‌انشکد‌ۀ هنرهای تجسمی، د‌انشگاه هنر اصفهان.
Acidini Luchinat, Cristina (1999). Grottesche.Le volte dipinte nella  Galleria degli Uffizi. Florence: Giunti.
Bakhtin, Mikhail Mikhailovich (1984). Rabelais and his Word. Tr. By H. 
     Isowolsky (Tr.). Bloomington: Indiana University Press.
URLs:
URL1:https://archeologiavocidalpassato.files.wordpress.com/2021/08/roma_palatino_loggia-mattei_affreschi_dettaglio-vela_foto-parco.jpg.Access date:10/12/2022.
URL2:https://artchart.net/fa/artists. Access date: 10/12/2022. 
URL3:https://twitter.com/BMohasses/status/1385285888364761089.Access date:9/12/2022.
URL4:https://asarartmagazine.ir/18079/artist. Access date: 9/12/2022.
URL5:https://www.artnews.com/art-news/market/bahman-mohasses-sothebys-sale-minotaur-painting-1234585043/. Access date: 7/11/2022.    
URL6:https://www.asianews.ir/fa/newsagency/5265/Bahman-Mohassess.Access date: 8/11/2022.
URL7:https://darz.art/fa/magazine/minotaur-man-trapped-in-the-labyrinth-of-the-mind/124. Access date: 8/11/2022.
URL8:https://saliss.com/گفتگوی-ویژه/4-گفتگوی-ویژه/771-4.html.Access date:8/11/2022.
URL9:http://reviews.behpoor.com/wp-content/uploads/2014/02/Fifi.jpg.Access date:7/11/2022.