جرم شرکتی در آیینه ادبیات کارگری: تحلیل گفتمان رمان زنی با کفش‌های مردانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار حقوق جزا و جرم شناسی، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران (نویسندۀ مسئول)

2 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم‌شناسی، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده

ادبیات کارگری به توصیف، بررسی و بازتاب مشکلات و شرایط سخت زندگی کارگران می‌پردازد. روایت‌های کارگری، صدای عدالت‌طلبی و استثمارستیزی کارگرانی است که بزه‌دیدۀ نظام سرمایه‌داری واقع می‌شوند. ادبیات کارگری و جرم‌شناسی انتقادی با نقد نظام سرمایه‌داری و توجه به کارگران به‎مثابۀ گروه‌های آسیب‌پذیر در جامعه، ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند. رمان زنی با کفش‌های مردانه، یکی از آثار مهم ادبیات کارگری در ایران به حساب می‌آید که چالش‌های زندگی کارگران در محیط کار را نمایان می‌کند. این پژوهش با استفاده از روش تحلیل گفتمان لاکلا و موفه، تلاش می‌کند تا به خوانشی عمیق‌تر از روایت‌های کارگری دست یابد و با تمرکز بر جرایم شرکتی علیه کارگران، نابرابری‌های اجتماعی را به تصویر کشد. همچنین، با بررسی گفتمان «کارگران/ قشر فرودست» و گفتمان «مدیران/ قشر فرادست»، چگونگی هژمونی گفتمان مدیران، ارزیابی و نقش عوامل مهم در نادیده‏گرفتن حقوق انسانی کارگران تحلیل می‌شود. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که شرکت‌های تجاری برای کسب سود، ممکن است به هر روشی متوسل شوند. در چنین فضایی، کارگران مورد استثمار و خشونت شرکتی قرار می‌گیرند و حقوق انسانی آن‌ها نقض می‌شود. رمان زنی با کفش‌های مردانه، نشان می‌دهد که چگونه جرایم شرکتی و رفتارهای آسیب‌زای سرمایه‌داران، مورد چشم‌پوشی قرار می‌گیرد و کارگران، بزه‌دیدۀ نابرابری‌های ساختاری واقع می‌شوند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


افشار، مرتضی؛ محسنی، فرید (1398). «خوانش جرم شناسانۀ آثار سعدی در حوزۀ کجروی کودک و نوجوان.» پژوهش‌های بین‌رشته‌ای ادبی، 1: 2، صص. 27_1. doi: 10.30465/lir.2020.4625
انوشیروانی، علی‌رضا (1402). «ادبیات تطبیقی در ایران: با/بی پرانتز؟» مطالعات بین‌رشته‌ای ادبیات، هنر و علوم انسانی، 3: 2، صص. الف ـ ی. https://doi.org/10.22077/islah.1402.2832
بنتون، تد؛ کرایب، یان (1384). فلسفۀ علوم اجتماعی: بنیادهای فلسفی تفکر اجتماعی. ترجمۀ شهناز مسمی‌پرست و محمود متحد، تهران: آگاه.
بهرامی، ثمین؛ بلیغی، مرضیه (1400). «مطالعۀ تطبیقی مفهوم انقلاب در ژرمینال اثر امیل زولا و مادر نوشتۀ ماکسیم گورکی.» مطالعات بین‌رشته‌ای ادبیات، هنر و علوم انسانی، 1: 1، صص. 113ـ95. https://doi.org/10.22077/islah.2021.4202.1032
پینکوک، الستر (1378). «گفتمان‌های قیاس‎ناپذیر.» ترجمۀ سیدعلی‌اصغر سلطانی، علوم سیاسی، 1: 4، صص. 157ـ118.
جعفری، مجتبی (1392). جامعه‌شناسی حقوق کیفری، رویکرد انتقادی به حقوق کیفری. تهران: میزان.
خویی، سیدمحمدمهدی (1395). «تحلیل طبقاتی با رویکرد نظریۀ گفتمان لاکلائو و موف: بررسی گفتمان‌های جمهوری اسلامی ایران درقبال طبقۀ متوسط مدرن شهری از 1368 تا 1392.» مطالعات جامعه‌شناختی، 23: 1، صص. 236ـ215. https://doi.org/10.22059/jsr.2016.58813
دانش ناری، حمیدرضا (1397). «تحلیل جرم‌شناختی جرایم شرکت‌های تجاری در پرتو نظریه‌های فرهنگ سازمانی.» پایان‌نامۀ دکترا، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهید بهشتی.
دانش ناری، حمیدرضا؛ خسروی، پوریا؛ جمعه‌گی، فاطمه (1402). «ارزیابی مفهوم طبقۀ اجتماعی در جرم‌شناسی انتقادی: تحلیل محتوای کیفی فیلم پلتفرم.» پژوهش‌های جزا و جرم‌شناسی، 11: 21، صص. 194ـ165. https://doi.org/10.22034/jclc.2022.337578.1680
دانش ناری، حمیدرضا؛ عباسی مرویان، فوژان (1402). «ارزیابی حالت خطرناک شرکت‌ها در پرتو مدل فرهنگ سازمانی شاین؛ مطالعۀ موردی: مؤسسۀ مالی اعتباری ثامن‎الحجج.» تعالی حقوق، 9: 1، صص. 36ـ3. https://doi.org/10.22034/thdad.2022.1972555.2292
رایجیان اصلی، مهرداد؛ دانش ناری، حمیدرضا (1402). در مقدمۀ کتاب جرم‌شناسی انتقادی معاصر. تهران: دادگستر.
رحیمی‌نژاد، اسمعیل (1402). رویکردهای جدید در جرم‌شناسی انتقادی و سیاست جنایی. تهران: مجد.
رستمی، هادی؛ جعفریان، سیدحسن (1397). «گفتمان سیاست جنایی و جرم‌شناسی در آخرین روزِ یک محکوم.» پژوهشنامۀ حقوق کیفری، 9: 1، صص.160_139. doi: 10.22124/jol.2018.5142.1205
رضوی‎فرد، بهزاد؛ نظری، نجمه؛ مولابیگی، علی (1399). «تحلیل محتوای رُمان همسایه‌ها در حوزۀ بزهکاری کودک در پرتو یافته‌های جرم‌شناسی.» آموزه‌های حقوق کیفری، 17: 20، صص. 178_149. doi: 10.30513/cld.2021.1487.1243
سلطانی، سیدعلی‎اصغر (1387). «تحلیل گفتمانی در فیلم‌های سیاسی ـ اجتماعی: نگاهی به پارتی سامان مقدم.» انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 3: 9، صص. 16ـ1.
سلطانی، سیدعلی‌اصغر (1400). قدرت، گفتمان و زبان (سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران). چاپ هفتم، تهران: نشر نی.
سلیمی، علی (1386). «مجرمین یقه‎سفید و سیاست کیفری ایران.» مطالعات حقوق خصوصی، 38: 4، صص. 254ـ239. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25885618.1387.38.4.12.5
سیمپسون، سالی اس. (1395). جرایم شرکتی، قانون و کنترل اجتماعی. ترجمۀ حمیدرضا دانش ناری، تهران: میزان.
سیمپسون، سالی اس. ؛ ویزبرد، دیوید (1395). جرم‌شناسی جرایم یقه‌سفیدان. ترجمۀ حمیدرضا دانش ناری و آزاده صادقی، چاپ دوم، تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد. 
شکراللهی، سمانه؛ پرستش، رضا (1390). «امنیت شغلی کارگران و جایگاه آن در حقوق ایران.» پژوهشنامۀ حقوقی، 2: 1، صص. 91ـ75.
صادق‌نژاد نائینی، مجید (1396). «تحلیل جرایم شرکتی در پرتو نظام‌های اقتصادی.» مجلۀ حقوقی دادگستری، 81: 99، صص. 227ـ201. https://doi.org/10.22106/jlj.2017.29233
صفایى سنگسرى، على؛ احمدپناه، فاتح (۱۳۹۸). «تحلیل گفتمان روایى در کلیله و دمنۀ عربى (مطالعۀ موردى باب «الناسک و الضیف»).» زبان و ادبیات عربى، 11: 1، صص. ۱۲0ـ ۸. https://doi.org/10.22067/jall.v11i2.52572
عبادی، آزاده و دیگران (1401). «واکاوی گفتمان هویت ملی در کتاب‌های مطالعات اجتماعی متوسطۀ اول از منظر لاکلائو و موف.» جامعه‌شناسی کاربردی، 33: 3،  صص. 152ـ125. https://doi.org/10.22108/jas.2022.130576.2176
فارسیان، محمدرضا؛ علیزاده، الهام (1398). «بررسی تطبیقی ادبیات کارگری از خلال رمان ژرمینال اثر زولا و سال‌های ابری اثر درویشیان.» پژوهش‌های ادبیات تطبیقی، 7: 4، صص. 138ـ112.
قپانچی، حسام؛ دانش ناری، حمیدرضا؛ موسوی، ناهید (1393). «جرائم مالی شرکتی از گونه‎شناسی تا علت‎شناختی.» دانشنامۀ حقوق اقتصادی، 21: 6، صص. 172ـ142. https://doi.org/10.22067/le.v21i6.26831
قورچی‌بیگی، مجید (1394). جرم‌شناسی جرایم یقه‎سفیدها. تهران: دادگستر.
کسرایی، محمدسالار؛ پوزش شیرازی، علی (1388). «نظریۀ گفتمان لاکلا و موفه: ابزاری کارآمد در فهم و تبیین پدیده‌های سیاسی.» سیاست، 39: 3، صص. 360ـ339.
گسن، رمون (1392). جرم‎شناسی بزهکاری اقتصادی نظریۀ عمومی تزویر. ترجمۀ شهرام ابراهیمی، چاپ دوم، تهران: میزان و بهار.
مارش، دیوید؛ استوکر، جری (1378). روش و نظریه در علوم سیاسی. ترجمۀ امیرمحمد حاجی‎یوسفی، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
محمدی، فردین (1394). «تربیت نسل جدید: دال شناور جدال گفتمانی در ایران (تحلیل گفتمان سریال ستایش با رویکرد لاکلائو و موفه.» راهبرد اجتماعی ـ فرهنگی، 5: 18، صص. 172ـ145.
مظفری، محمد (1398). «بررسی حقوقی حمایت از زنان کارگر در مقابل خشونت در محیط کار.» پژوهش‌نامۀ زنان، 10: 29، صص. 122ـ99. https://doi.org/10.30465/ws.2019.4470
مقدمی، محمدتقی (1390). «نظریۀ تحلیل گفتمان لاکلا و موفه و نقد آن.» معرفت فرهنگی اجتماعی، 2: 2، صص. 124ـ91.
میرمجیدی، سپیده و دیگران (1395). «تحلیل برساخت‌گرایانه‌ی فرایند جرم‌انگاری در ایران براساس نظریۀ واقعیت اجتماعی جرم.» پژوهش حقوق کیفری، 4: 14، صص. 172ـ145. https://doi.org/10.22054/jclr.2016.3957
نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین (1391). «دیباچه بر جرایم یقه‎سفیدی: رویکرد فرصت‌مدار.» بنسون، مایکل ال. ؛ سیمپسون، سالی اس. ترجمۀ اسمعیل رحیمی‌نژاد، تهران: میزان.
نژاد ایران، محمد (1394). «بررسی مفهوم قدرت و امر سیاسی در نظریه‌های گفتمان.» بحران‎پژوهی جهان اسلام، 2: 2، صص. 114ـ91. https://doi.org/10.2783.4999/QJPR.2002.1103.034
واحد، فرزانه و دیگران (1399). «حقوق کیفری ایران در سنجۀ آموزه‌های جرم‌شناسی فمینیسم پست‎مدرن.» تحقیقات حقوقی، 23: 92، صص. 356ـ327.  10.22034/jlr.2021.184307.1463
یورگنسن، ماریان؛ فیلیپس، لوئیز (1389). نظریه و روش در تحلیل گفتمان. ترجمۀ هادی جلیلی، تهران: نشر نی.
References:
Braithwaite, John (1984). Corporate Crime in the Pharmaceutical Industry. London: Routledge and Kegan Paul.
Jorgensen, M & Phillips, L. (2002). Discourse Analysis as Theory and Method, London: Sage Publications.
Laclau, E. and Mouffe, C. (1985). Hegemony and Socialist Strategy: Towards a Radical Discourse Politics, London: Verso.
Laclau, E (1993). Power and Representation. In M. Poster. Politics, Theory and Contemporary Culture. New York: Columbia University Press.
Michalowski, R. J. (1985). Oder, Law and Crime. New York: Random House.
Odinye, Ifeoma Ezinne (2018). “Discrimination and Class Oppression: An Example of Ifeoma Okoye’s The Fourth World.” African Journals Online 19, pp. 168-184. https://doi.org/10.4314/ujah.v19i1.9
Ooijens, Machteld (2017).  «Violence @ Work (A Guide For SMEs to Prevent Violence In the Workplace)». Netherlands Enterprise Agency and CNV.
Sutherland, E.H. (1949). White Collar Crime, New York: Holt, Rinehart &Winston.
Wilson, Jeffrey R. (2021). "Criminology and Literature." ACJS Today, https://wilson.fas.harvard.edu/files/jeffreywilson/files/jeffrey_r._wilson_22criminology_and_literature22_2021.pdf.