مروری بر نظریه فمینیستی فیلم : شخصیت‌پردازی، ساختار بصری، صوتی و روایی با اتکا بر آراء ترزا دولارتیس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی ، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

چکیده

یکی از مهمترین و چالش‌برانگیزترین حوزه‌های نظریۀ فیلم پیوند مطالعات سینمایی و نظریات فمینیستی است. از این رو فیلم و فمینیسم  جایگاه ویژه‌ای در مطالعات سینمایی و نظریه‌ی فیلم بدست آورده است. تفکر دررابطه‌ی متضاد و پرتنش بین زنان به‌عنوان «شخصیت‌های معین تاریخی» و «زن نوعی» به‌عنوان یک بازنمایی فرهنگی خیالی اساس کار ترزا دولارتیس است. اهمیت دولارتیس به‌عنوان نظریه‌پرداز فیلم و سینما در آنجا است که هم توانسته آراء فمینیستی خود را به حیطه‌ی سینما وارد کند و هم با بسط و گسترش آن در دل همین حوزه و با تکیه‌بر خوانش خاص خود از فیلم‌ها و به خصوص سینمای بدنه و نقطه‌ی مقابل آن یعنی سینمای زنان، نظریات خود را به‌عنوان نظریات عام وارد حوزه وسیع مطالعات زنان نماید. ازاین‌رو رویکردی دیالکتیکی بین حوزه نظریه و شاخه‌ی فیلم و سینما ذیل آرای وی دیده می‌شود. در خصوص ضرورت انجام تحقیق پیرامون سینما و نظریه‌های فمینیستی می‌توان گفت در نگاه نخست این موضوع حاصل رویکردی است که به سینما، به‌مثابه بازتابندۀ مسائل جامعه می‌نگرد؛ رویکردی که با عنوان «نظریۀ بازتاب» پذیرفته شده‌است. این پژوهش در تلاش است ضمن مرور نظریه فمینیستی فیلم به بررسی و شرح مقوله‌هایی همچون شخصیت­پردازی، ساختار بصری، ساختار صوتی و ساختار روایی در بطن این نظریه بپردازد. پژوهش حاضر از نوع مروری است و با اتکا بر منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد تصویر معیار زنانگی در صنعت سینما که با نام «زن معمولی» شناخته می­شود، زنی است که استعلای مرد را محقق می­کند؛ او ابژه­ای است که مرد در تقابل با آن، خودش را تمییز می­دهد تا به سوبژکتیویته دست یابد؛ بدین ترتیب سینما با گنجاندن مناسبات نگریستن در بطن ساختار خود، از پیش تعیین می­نماید که چگونه باید به زن نگریست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


باتلر، الیسون (۱۴۰۳) سینمای زنان: نزاع بر پردۀ سینما. ترجمۀ طلیعه حسینی، تهران: بان.
تانگ، رزمری (۱۳۹۳) درآمدی جامع بر نظریه‌های فمینیستی. ترجمۀ منیژه نجم عراقی، تهران: نی.
چادوری، شوهینی (۱۳۹۳) فیلم و منتقدان فمینیست. ترجمۀ محسن خاکپور و فرهاد جعفری، تبریز: پروژه.
حسن‌پور، آرش و یزدخواستی، بهجت (پاییز ۱۳۹۴). «پروبلماتیک زن‌بودگی؛ نمایش جنسیت و برساخت کلیشه‌های اخلاقی زنانه در سینمای ایران»  مطالعات فرهنگ ارتباطات. ۱۶: ۳۲، صص ۳۳-۶۸.
رفعت‌جاه، مریم و هومن، نیلوفر (پاییز ۱۳۹۴). «تحلیل روایی و نشانه‌شناختی تصویر زن مطلقه در سینمای ایران» زن در فرهنگ و هنر، ۷: ۴، صص ۴۲۱-۴۳۶.
زین‌العابدینی، پیام و شفیعیون، حوری (تابستان ۱۴۰۲). «کلیشه‌سازی جنسیتی و بازنمایی زنان در سینمای ایران» جامعه‌شناسی فرهنگ و هنر، ۵: ۲، صص ۱۹-۳۵.
سلطانی‌گردفرامرزی، مهدی (بهار ۱۳۸۵). «نمایش جنسیت در سینمای ایران» زن در توسعه و سیاست. ۱۴: ۲، صص ۶۱-۹۲.
لوپیت، فلیپ(۱۳۹۴) منتقدان فیلم آمریکا از دوران صامت تاکنون. ترجمۀ وحیدالله موسوی، تهران: اختران.
محمدپور، احمد، ملک‌صادقی، مریم و علیزاده، مهدی (تابستان ۱۳۹۱). «مطالعه نشانه‌شناختی بازنمایی زن در فیلم سینمایی ایران (مطالعه‌ی موردی فیلم‌های سگ‌کشی، چهارشنبه‌سوری و کافه ترانزیت)» مطالعات فرهنگی و ارتباطات،  ۸: ۲۹، صص ۴۱-۷۰.
مک‌کیب، جانت (۱۳۹۹) مطالعات فیلم فمینیستی: نوشتن زن در سینما. ترجمۀ طلیعه حسینی، تهران: بان.
Adams, R. (2021) Social Critique in Contemporary Literature. New York: Literary Press.
 Smith, J. (2015). The Life and Works of Teresa D’Elia. Boston: Academic Press.
De Lauretis, T. (1990). Eccentric subjects: Feminist theory and historical consciousness. Feminist studies, 16(1), 115-150.
Borde, R., & Chaumeton, E. (2002). A panorama of american film noir (1941-1953). City Lights Books.‏
de Beauvoir, Simone. (1984). The Second Sex. London: Penguin.
De Lauretis (1984) Alice Doesn’t: Feminism, Semiotics, Cinema, Indiana University
De Lauretis, T. (1984). Alice doesn’t: Feminism, semiotics, cinema. Indiana University Press.
De Lauretis, T. (1986). Feminist studies/critical studies: Issues, terms, and contexts. In Feminist studies/critical studies (pp. 1-19). London: Palgrave Macmillan UK.
De Lauretis, T. (1987). Rethinking women’s cinema: Aesthetics and feminist theory. na.
De Lauretis, T. (1988). Sexual indifference and lesbian representation. Theatre Journal, 40(2), 155-177.
De Lauretis, T. (2014). The violence of rhetoric: Considerations on representation and gender. In The Violence of Representation (Routledge Revivals) (pp. 239-258). Routledge.
De Lauretis, Teresa (1987). Rethinking Women’s Cinema: Aesthetics and Feminist Theory, in T.de Lauretis, Technologies and Indianapolis: Indiana University Press, pp 48-127.
De Lauretis, Teresa. (1984). Alice Doesn’t: Feminism, Semiotics, Cinema. Bloomington: Indiana University press.
Gürkan, H., & Ozan, R. (2015). Feminist cinema as counter cinema: Is feminist cinema counter cinema?. Online Journal of Communication and Media Technologies.
Haskell, M. (2022). From reverence to rape: The treatment of women in the movies. University of Chicago Press.
Haskell, Molly. (1975) [1974]. From Reverence to Rape: The Treatment of Women in The Movies, New York: Rinehart and Winston.
Johnston, C. (2004). Women’s cinema as counter-cinema. Film theory: Critical concepts in media and cultural studies, 183-192.
Mulvey, L. (2012). Feminism, film and the avant-garde. In Women writing and writing about women (pp. 177-195). Routledge.
Mulvey, L. (2014). Afterthoughts on ‘Visual Pleasure and Narrative Cinema’inspired by King Vidor’s Duel in the Sun (1946). In Contemporary film theory (pp. 125-134). Routledge.
Mulvey, Laura. (1975). Visual Pleasure and Narrative Cinema, Screen, pp 6-18.
Silverman, K. (1988). The acoustic mirror: The female voice in psychoanalysis and cinema. Indiana University Press.