دو کتاب در یک کتابگزاری؛ بررسی ترامتنی ترجمه فارسی ادبیات جهان چیست؟ و شرقیات شکسپیر

محمدی, ابراهیم; ولی نیا, بهارک

doi:10.22077/islah.2026.10941.1873

دو کتاب در یک کتابگزاری؛ بررسی ترامتنی ترجمه فارسی ادبیات جهان چیست؟ و شرقیات شکسپیر

مقاله های زودآیند

نوع مقاله : معرفی و نقد کتاب‌

نویسندگان

¹ دانشیار زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران ( نویسنده مسئول)

² دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی، مدرس مدعو گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

10.22077/islah.2026.10941.1873

چکیده

ترجمه متن ادبی هم پروژه‌ای فرهنگی است و هم رویدادی زبانی که در آن، اثر ادبی در سفری زبانی-فرهنگی، از زیست‌جهان خودی فراتر می‌رود، به زیست‌جهان دیگری وارد می‌شود و در آن به حیات تازه‌ای دست می‌یابد. برای توصیف رابطه متن مبدأ و متن مقصد، برپایه آنچه از مجموعۀ متنوع نظریه‌های ترجمه برمی‌آید، می‌توان از نموداری طیفی استفاده کرد و در دو سر آن، «نص‌گرایی» و «اقتباس آزاد» را در نظر گرفت و در میانه این‌ دو سر یا نهایت، گونه‌های مختلفی از ترجمه را قرار داد که هر کدام به یکی از این دو سر نزدیک‌ یا از هر دو به یک اندازه دور است. یکی از گونه‌های میانه، وضعیتی است که در ترجمه ادبیات جهان چیست؟ -وگاه در ترجمه شرقیات شکسپیر- روی داده است؛ زبان مترجم، گاه به پیشینه ادبی زبان مقصد بسیار نزدیک شده است به‌گونه‌ای که نادیده‌گرفتن روابط بینامتنی زبان ترجمه با آن، ناممکن یا دست‌کم ستمی است در حق ترجمه. در این نوشتار که بیشتر با هدف بررسی انتقادی دو ترجمه یادشده نوشته شده است، توأمان دو کار انجام می‌شود؛

1- بررسی روابط بینامتنی ترجمه با ادبیات، تاریخ و فرهنگ مقصد و مشخصا ارجاع به پیشینه ادبی زبان مقصد؛ این کار نشان می‌دهد که ظریف‌کاری‌های مترجم در هر دو ترجمه، به‌ویژه در ترجمۀ ادبیات جهان چیست؟، گاه متن را به مخاطب بسیار نزدیک‌ کرده و به جهان متن، در پرتو پیوند تنگاتنگ با شبکه متنی مقصد، عمق بیشتری داده است.

2- بررسی انتقادی زبان ترجمه؛ این کار برخی امتیازات و کاستی‌های ترجمه را نشان می‌دهد.

کلیدواژه‌ها