پژوهش حاضر با هدف واکاوی پیوند میان معنا و فرم در بستر هنر ایرانی، به بررسی نسبت ساختارهای ادبیات فارسیبا اصول هندسه و زیباییشناسی معماری سنتی ایران میپردازد. در این رویکرد، هنر بهعنوان تجلی وحدت در کثرت در نظر گرفته شده و الگوی زایش فرم از معنا در نظام فکری ایرانی ـ اسلامی مورد تأمل قرار گرفته است. این رویکرد نشان میدهد که مطالعات بینارشتهای، ابزار مؤثری در کشف لایههای پنهان ارتباط میان زبان شاعرانۀ ادبیات و سازمان فضایی معماری است و میتواند چهارچوبی نوین برای فهم جامع هنر ایرانی ارائه دهد. روش تحقیق کیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر تطبیق میان متون شعری ادبیات کلاسیک فارسی و ساختارهای فضایی معماری ایرانی است. بر این اساس، پنج نمونۀ شاخص از معماری سنتی ایران، با نمونههای شعری از مولوی، حافظ، سعدی و نظامی بهعنوان مصادیق تطبیقی انتخاب شدهاند. تحلیلها نشان میدهد که الگوی تناسبات هندسی موجود در آثار معماری یادشده، با مفاهیم کلیدی شعر فارسی چون وحدت و عشق (مثنوی مولوی)، تعادل و اعتدال (غزلیات حافظ) و صعود و کمال (خمسۀ نظامی) و همچنین نظم اخلاقی (گلستان سعدی) همبستگی معنایی دارد. یافتهها، بر همزیستی نظامهای معنا و فرم و کارکرد نمادین هندسه در انتقال مفاهیم فلسفی و عرفانی تأکید میکند و بدینسان، هنر ایرانی را میتوان بازتابی از تعامل عقل و شهود و آمیزهای از زبان شاعرانۀ ادبیات و منطق هندسی معماری دانست. نتیجۀ پژوهش علاوه بر تبیین بنیانهای نظری پیوند معنا و فرم، زمینه را برای تحلیلهای کمی ـ مفهومی در مطالعات میانرشتهای هنر، ادبیات و معماری ایرانی فراهم میکند.
نیکنام,مهدی و صالحی علمداری,نگار . (1405). واکاوی معنا و فرم در هنر ایرانی: بازتاب ساختارهای ادبیات فارسی در هندسه و زیباییشناسی معماری ایرانی. (e3934). مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی, (), e3934 doi: 10.22077/islah.2026.10465.1799
MLA
نیکنام,مهدی , و صالحی علمداری,نگار . "واکاوی معنا و فرم در هنر ایرانی: بازتاب ساختارهای ادبیات فارسی در هندسه و زیباییشناسی معماری ایرانی" .e3934 , مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی, , , 1405, e3934. doi: 10.22077/islah.2026.10465.1799
HARVARD
نیکنام مهدی, صالحی علمداری نگار. (1405). 'واکاوی معنا و فرم در هنر ایرانی: بازتاب ساختارهای ادبیات فارسی در هندسه و زیباییشناسی معماری ایرانی', مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی, (), e3934. doi: 10.22077/islah.2026.10465.1799
CHICAGO
مهدی نیکنام و نگار صالحی علمداری, "واکاوی معنا و فرم در هنر ایرانی: بازتاب ساختارهای ادبیات فارسی در هندسه و زیباییشناسی معماری ایرانی," مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی, (1405): e3934, doi: 10.22077/islah.2026.10465.1799
VANCOUVER
نیکنام مهدی, صالحی علمداری نگار. واکاوی معنا و فرم در هنر ایرانی: بازتاب ساختارهای ادبیات فارسی در هندسه و زیباییشناسی معماری ایرانی. مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی. 1405;():e3934. doi: 10.22077/islah.2026.10465.1799
