مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی
دوفصلنامه مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

از حکمت عامه تا سلطة نامرئی: واکاوی نقش امثال و حکم در بازتولید آگاهی کاذب مبتنی بر نظریة ایدئولوژی ژان بشلر

مقاله های زودآیند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مهدی رحیمی 1
ابوالقاسم رحیمی 2

1 استادیار ادبیات تطبیقی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران m.rahimi@hsu.ac.ir

2 استادیار زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

https://doi.org/10.22077/islah.2026.10212.1758
چکیده
مطالعة میان‌رشته‌ای حاضر در حوزۀ جامعه‌شناسی ادبیات، با هدف واکاوی کارکردهای «آگاهی کاذب» در امثال و حکم فارسی و بر پایۀ چارچوب نظری ژان بشلر انجام شده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با مطالعۀ موردی شماری از امثال پرکاربرد فارسی، نشان می‌دهد که این گزین‌گویه‌ها چگونه در پوشش ظاهری خردمندانه و بی‌طرف، به بازتولید مناسبات سلطه می‌پردازند و در قالب پنج کارکرد اصلی صف‌آرایی، توجیه‌گری، پرده‌پوشی، موضع‌گیری و ساده‌سازی عمل می‌کنند. نتایج این تحلیل، گویای آن است که این پنج کارکرد، در تعامل با یکدیگر، شبکه‌ای ایدئولوژیک می‌سازند که فهم و بازاندیشی در مورد ساختارهای قدرت را برای اعضای جامعه دشوار می‌سازد؛ امثال و حکم، از یک‌سو با توجیه وضع موجود و طبیعی‌سازی نابرابری‌ها، فرودستان را به تسلیم وامی‌دارند و از سوی دیگر، با ساده‌سازی واقعیت‌های پیچیده، مانع از نقد رادیکال و تحول اجتماعی می‌شوند. این مقاله به عنوان پژوهشی پیشرو در کاربست نظام‌مند نظریۀ بشلر در حوزۀ ادبیات عامه، گامی در راستای نمایاندن نقش ایدئولوژیک فرهنگ در تداوم ساختارهای ناعادلانه برمی‌دارد و بر ضرورت خوانش انتقادی از به‌ظاهر بی‌ضررترین عناصر فرهنگ روزمره تأکید می‌ورزد.

کلیدواژه‌ها

آگاهی کاذب
جان بشلر
امثال و حکم فارسی
جامعه‌شناسی ادبیات
مطالعة میان‌رشته‌ای
موضوعات
مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

مقاله های زودآیند، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 11 تیر 1405

  • تاریخ دریافت 15 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 16 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 11 تیر 1405

صفحه اصلی

هزینه های بررسی و انتشار مقاله

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما