مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی
دوفصلنامه مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

نسبت گفت‌وگومحوری ادبیات تطبیقی با فضای گفتمانی مشروطۀ ایرانی

مقاله های زودآیند

سرمقاله

نویسنده

ابراهیم محمدی

دانشیار زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران ( سردبیرمهمان)

https://doi.org/10.22077/islah.2026.4333
چکیده
موضوع این نوشتار، بررسی گزاره‌هایی است در آثار میرزا فتحعلی آخوندزاده و میرزا آقاخان کرمانی که در آن، روزنه‌ها یا پنجره‌هایی میان ادبیات معاصر ایران و ادبیات مدرن جهان گشوده می‌شود؛ البته نه برای اینکه آخوندزاده و میرزا آقاخان و یا کسانی دیگر از نسل روشنفکران عصر مشروطه، پیشگام ادبیات تطبیقی در ایران دانسته شوند که اصلاً در روزگارشان، از ادبیات تطبیقی به‎معنای امروزی‌اش نام و نشانی یا سخنی در میان نیست؛ بلکه برای آنکه به نسبت ماهیت تعاملی و گفت‌وگومرکزِ ادبیات تطبیقی با فضای گفتمانی مشروطۀ ایرانی اشاره شود. به سخن دیگر، هدف جلب نظر و توجه علاقه‌مندان ادبیات تطبیقی به یکی از ذاتیات مطالعات تطبیقی ادبی است که با شرایط اجتماعی و معرفت‌شناختی ویژۀ مشروطه همانندی دارد و می‌توان آن را در این تعبیر روشن و کوتاه، فشرده کرد؛ میل به گفت‌وگو و ارتباط با دیگری: گفت‌وگومرکزی. البته اینجا مراد از دیگری، جهان توسعه‌یافته‌ای است که انسان ایرانی معاصر آن را در «لحظۀ شگفت عباس‌میرزایی» کشف می‌کند و از آن دم و لحظه به بعد، مدام خود را با آن می‌سنجد یا در آیینۀ آن می‌بیند و ارزیابی می‌کند. این سنجشِ خود با دیگری، محدود به سنجش سیاست و اقتصاد و علوم و فنون نظامی نمی‌ماند و همۀ شقوق و شئون زیست و زندگی انسان را از فرهنگ و ادبیات تا تاریخ و... دربرمی‌گیرد. اشاره‌های آخوندزاده و میرزاآقاخان به ادبیات مدرن جهان یا ادبیات جهان مدرن، بخشی از همین میل وافر مشروطۀ ایرانی به شناخت دیگری، کشف دیگری و گفت‌وگو با دیگری است.

کلیدواژه‌ها

ادبیات تطبیقی
عصر مشروطه
آخوندزاده
میرزا آقاخان
گفت‌وگومحوری
دیگری
مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

مقاله های زودآیند، اصلاح شده برای چاپ
انتشار آنلاین از 26 مهر 1405

هزینه های بررسی و انتشار مقاله

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما