مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی
دوفصلنامه مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی

هنر و جامعه در دو سنت نظری: تحلیل تطبیقی دیدگاه‌های آدورنو و بوردیو در جامعه‌شناسی هنر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

نجیم نجیمی 1
مریم مختاری 2

1 مربی علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دانشیار جامعه شناسی، گروه جامعه شناسی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران( نویسنده مسئول)

https://doi.org/10.22077/islah.2026.10360.1784
چکیده
این پژوهش با هدف بررسی دیالکتیک پیچیدۀ میان هنر و جامعه، به مقایسۀ انتقادی دیدگاه‌های تئودور آدورنو و پیر بوردیو می‌پردازد؛ دو متفکری که هر یک از سنت فکری متمایزی به مسئلۀ خاستگاه اجتماعی و مناسبات قدرت در عرصۀ هنر نگریسته‌اند. ازمنظر روش‌شناختی، تحقیق برپایۀ روش اسنادی و تحلیل تطبیقی ـ انتقادی انجام شده است و با اتکا بر نقد نظری آدورنو و داده‌های تجربی بوردیو، به واکاوی نیروهای اجتماعی و فرهنگی شکل‌دهندۀ تولید و ادراک هنری می‌پردازد. آدورنو، در چهارچوب مکتب فرانکفورت، هنر را عرصه‌ای برای مقاومت در برابر منطق بازار و ایدئولوژی سلطه می‌داند و بر استقلال نسبی آن به‎مثابۀ نیروی رهایی‌بخش تأکید می‌کند. درمقابل، بوردیو با استفاده از مفاهیم «میدان»، «سرمایۀ فرهنگی» و «عادت‌واره» نشان می‌دهد که ذوق و تولید هنری درون ساختارهای طبقاتی و روابط نابرابر قدرت بازتولید می‌شود. یافته‌ها حاکی از آن است که هنر معاصر واجد ماهیتی دوگانه و پارادوکسیکال است؛ از یک‌سو می‌تواند سازوکار سلطه را بازتولید کند و ازسوی دیگر ظرفیت نقد و مقاومت در برابر آن را داراست. نتیجه آنکه فهم جامعه‌شناسی هنر معاصر مستلزم تلفیق رویکرد انتقادی آدورنو و تحلیل میدان‌محور بوردیو است.

کلیدواژه‌ها

آدورنو
بوردیو
جامعه‌شناسی هنر
صنعت‎فرهنگ
میدان اجتماعی
موضوعات

  • تاریخ دریافت 08 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 11 فروردین 1405
  • تاریخ پذیرش 26 تیر 1405

هزینه های بررسی و انتشار مقاله

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما